خلاصه حكم صادر در ازل در باره سعادت و يا شقاوت و تيره بختى هر فردى بر طبق همان سير و سلوك اختيارى است كه در دنيا هر فردى آن طريقه را خواهد پيمود همان صحنه كه ساحت كبريائى مورد شهود او بوده بر طبق آن حكم صادر خواهد فرمود و اين حكم حتمى خواهد بود ولى تحقق اين سعادت ذاتى و يا شقاوت ذاتى بطور حقيقت فقط در عالم دنيا صورت خواهد گرفت .
بر اين اساس سعادت و همچنين شقاوت كه صورت و سيرت افراد بشر است بطور كسب و اكتساب و براساس اختيار خواهد بود و منافات ندارد كه حكم صادر بطور حتم و غير قابل نقض خواهد بود و به همين جهت گفته مىشود سعيد سعيد است در بطن مادر و همچنين شقى شقى است در دوره جنين از نظر اينكه امر سعادت و شقاوت صورت حقيقى روانى و علمى و اعتقادى و مجرد است و تحقق حكم صادر كبريائى نيز حتم است و در دوره زندگى فقط از طريق اختيار بطور تدريج كسب و بدست خواهد آمد و سيرتى كه در ازل در علم كبريائى بوده تحقق يافته و خاتمه بر طبق آغاز و بدايت آن خواهد بود .
در نتيجه صحنه عزيمت اختيارى و اراده جزمى كه شخص شقى در عالم دنيا بر حسب اختيار خود پديد مىآورد و هر لحظه آن را در دوره زندگى تثبيت مىنمايد مطابق حقيقى صحنهاى است كه ساحت كبريائى بر طبق آن حكم شقاوت شقى را در ازل صادر فرموده است و حكم حتمى طبق ثبات و استقامت شخص شقى در پيمودن طريقه شقاوت است در عالم دنيا و قضا حتم اساس و طبق اراده جزمى شخص شقى در پيمودن طريقه شقاوت و تيره بختى خواهد بود .
و مفاد روايت نبوى
( الناس معادن كمعادن الذهب و الفضة )
مبنى بر آنست كه ارواح افراد بشر حقايق مختلف و متباين خواهند داشت با اينكه بر حسب نوع و طبع واحد هستند ولى در اثر اينكه معدن وجودى بعض آنان جوهر عقلى است كه واسطه وجود او از ساحت كبريائى بوده است و بعض ديگر جوهر ملكوتى مادون
درخشان پرتوى از اصول كافى ( فارسى ) — صفحة 403
مساهمون: محمد حسينى همدانى نجفى
ص٤٠٣