[ 12 ] « تذكرهء روز روشن »
روز روشن تأليف محمّدمظفّر حسين متخلّص به صبا فرزند محمّديوسف على متخلّص به يوسف مىباشد . صبا در هنگام تأليف اين اثر هفده ساله بود و پدرش در دستگاه سكندربيگم و نوّاب سلطان شاه جهان بيگم مقام و منزلت داشته است .
تذكرهء مذكور ، مشتمل بر شرح حال مختصر و منتخب اشعار 2410 شاعر فارسى زبان ايرانى و تركستانى و تاجيكى و افغانى و هندى مسلمان و هندوست كه مؤلّف آن را در 1296 قمرى به اتمام رسانده است . از محاسن اين تذكره همانا درج شرح احوال و اشعار اكثر شاعران هندى پارسىگوى است كه در تذكرههاى ايرانى نيامده است . كتاب از حيث جملهبندى و عبارات پردازى به سبك هندى نوشته شده و گاه مؤلّف عبارات مسجّع و مصنوع در كتاب خود آورده كه بىشباهت به مندرجات « تاريخ وصّاف » نيست . صبا فيض كاشانى را در تذكرهاش چنين معرّفى مىنمايد :
« مولانا محمّدمحسن كاشى خواهرزادهء مولانا ضياءالدّين كاشى از علماء عهد شاه عبّاس ثانى است . تحصيل اكثر علوم از ملّاصدرا شيرازى نموده و مذاق جانش آشناى چاشنى تصوّف بوده و در اواسط مائهء حادى عشر ( اواسط قرن يازدهم ) جهان فانى را بدرود كرده . مصنّف « تفسير نسفى » و « مفاتيح ذواتى » و « حجّة البيضاء » هموست .
* * *
از آن ز صحبت ياران كشيده دامانم * كه صحبت دگرى مىكشد گريبانم »
روز روشن ، ص 641