سيّد رضا صداقت حسينى
فيض كاشانى در تذكرهها و تراجم فارسى
محمّد بن مرتضى بن شاه محمود ملقّب به فيض كاشانى از بزرگترين علماى اماميهء قرن يازدهم هجرى در سال 1006 هجرى در كاشان قدم به عرصهء هستى نهاد و پس از كسب و تحصيل علوم مختلف از قبيل ( تفسير و حديث و فقه و اصول دين و . . . ) و درك محضر اساتيد و علماى بزرگ و همنشينى و مصاحبت با افاضل و اكابر به دريافت اجازه در نقل حديث از بزرگانى همچون شيخ بهايى و شيخ حرّ عاملى نائل شد .
فيض در كنار تدريس و بحث و افاده در قمصر و كاشان به تأليف و نگارش آثار متعدّدى پرداخت و آثار ماندگارى از خود به يادگار گذاشت . وى در سال 1091 هجرى در كاشان ، بدرود حيات گفت و دنيا را براى هميشه ترك نمود .
در اين مقال ، برآنيم تا شرح حال فيض كاشانى را بر مبناى آنچه صاحبان تذكرهها و كتابهاى رجال فارسى نگاشتهاند ، بيان كنيم ، براى نيل به اين مقصود با مراجعه به اين آثار ، شرح حال ملّامحسن را بر مبناى نزديكترين اثر به زمان او مرتّب كردهايم .
در اين آثار بسته به نوع نگاه نويسنده به زواياى گوناگونى از زندگى و آثار فيض پرداخته شده است ، آنهايى كه جنبههاى ادبى را بيشتر لحاظ كردهاند به جنبههاى ادبى فيض نگاه ويژهاى داشتهاند و كسانى كه نگاه فقيهانه يا عارفانه به فيض دارند جنبههاى فقهى و عرفانى او را مدّنظر داشتهاند . مباحث ذيل را براى ارائه در كنگرهء