نگاهى كوتاه به زندگانى فيض
محمد بن شاه مرتضى كه او را محسن نيز مىخواندند در چهاردهم ماه صفر سال 1007 هجرى قمرى در خانوادهاى كه تبار آنان به علم و ديانت شهرت داشت به دنيا آمد . پدرش شاه مرتضى فرزند شاه محمود از عالمان دين و پارسايان روزگار خويش بوده است وى در حالى كه فرزندش محسن دو ساله بود ، رخت از جهان بست .
روزگار علّامه محسن فيض كاشانى روزگار اوج استيلاى حكومت صفوى است .
در اين دوران علوم حديث ، تفسير ، فقه و حكمت رونق به سزايى دارد . دانشمندان بزرگى چونان ميرداماد ( 1040 ه ق ) ، ملاصدرا ( 1050 ه ق ) ، محقق سبزوارى ( 1090 ه ق ) تا علّامهء مجلسى ( 1110 ه ق ) در اين روزگار مىزيستهاند .
علّامه فيض آن گونه كه در زندگىنامهء خودنوشت خويش نگاشته است ، از ابتداى كودكى شوق وافرى به تحصيل علم و كمال داشته است . او علوم عربى ، منطق ، حديث ، فقه ، تفسير و اصول دين را نزد دايى خود نورالدين محمد بن ضياء الدين در شهر كاشان فرا مىگيرد و سپس در بيست سالگى راهى اصفهان كه آن روزگار مركز علم و حكمت بوده است مىشود و پس از آموختن گوشههايى از علم رياضى به قصد ديدار حديثشناس بزرگ شيعى سيد ماجد بن هاشم بحرانى ( 1028 ه ق ) و استفاده از دانش او عازم شيراز مىشود تا خويش را در سلك و سلسلهء راويان حديث قرار دهد .
فيض پس از فراگيرى علوم حديث و فقه و شاخههاى علمى وابسته به آنها ، خود را در مرتبهاى از درايت فقهى مىيابد كه از تقليد ديگران بىنياز مىشود .
آوازهء شيخ بهاء الدين محمد عاملى ( 1030 ه ق ) او را به اصفهان فرا مىخواند ؛ پس از كسب اجازهء روايت از شيخ بهاء الدين به همراه برادر خود راهى حجاز مىشود .
فيض پس از انجام مناسك حج و اخذ اجازهء روايت از نوادهء شهيد ثانى شيخ محمد بن