سنّت فقهنگارى بدين روش تا عصر غيبت ولىّ خدا - عجل اللَّه فرجه الشريف - ادامه يافت و سپس به شيوهاى ديگر همراه با زايش و رويشِ « علم اصول فقه » كه در مقياسى كلى به بررسى راهها و چگونگى استنباط احكام شرعى مىپردازد گسترش پيدا كرد .
« دانش فقه » با كوشش و جوشش خالصانهء فقيهانى چون ابنجنيد ( 378 ه ق ) ، شيخ مفيد ( 413 ه ق ) ، شيخ طوسى ( 460 ه ق ) ، ابن ادريس ( 598 يا 578 ه ق ) ، محقق حلّى ( 676 ه ق ) تا روزگار وحيد بهبهانى ( 1205 ه ق ) و شيخ انصارى ( 1281 ه ق ) و دهها تن از فقيهان شيعى سير تكاملى خود را طى نمود .
در اين بين فارسىنگارى فقه براى مسلمانان پارسى زبان از تاريخچهاى ويژه برخوردار است . از آنجا كه زبان تخصصىِ « دانش فقه » زبان شيوهاى عربى است ، ناگزير بيشترينهء آنچه در مكتوباتِ فقه فارسى يافت مىشود ، فقه كاربردى و رسائل عملى است كه براى روشن شدن تكاليف مسلمانان پارسى زبان نوشته شده است .
البته در اين ميان فقيهان فارسىنويس همانند ملّا محمد تقى مجلسى ( 1070 ه ق ) به نگارش فقه فارسى در قالب شرح روايات فقهى روى آوردهاند ولى شمار اين گونه آثار در بين ميراث به جاى مانده از فقيهان گذشته چندان پرشمار نيست .
علّامه ملّا محسن فيض كاشانى از گروه فقيهانى است كه گذشته از جمعآورى اخبار و نيز تدوين و تأليف كتب فقهى استدلالى به زبان عربى ، به نگارش فقه كاربردى فارسى نيز همت گمارده است . او اين شيوه را نه تنها در فقه اصطلاحى بلكه در تمامت معناى « فقه اسلامى » كه شامل درك و درايت معارف اسلامى از مبدأ تا معاد مىشود نيز به كار برده است .
فيض ربّانى براى آشناسازى مردمان فارسىگوى با معارف ناب توحيدى و دستورهاى اخلاقى و آداب سلوكى و نيز آگاه ساختن آنان از تكاليف شرعى خويش در زمينهء عبادات ، معاملات و . . . دفاترى ارزشمند به زبان پارسى گردآورده است .
هشت در بهشت ( ده رساله از علامه فيض كاشانى ) ( فارسى ) — صفحة 14
مساهمون: توحيدى
ص١٤