معرض ديد خوانندگان قرار خواهيم داد كه :
لِيَهْلِكَ مَنْ هَلَكَ عَنْ بَيِّنَةٍ وَ يَحْيى مَنْ حَيَّ عَنْ بَيِّنَةٍ
« 1 » .
« تا همه كس كه هلاك شدنى است ، هلاك شود و هر كس لايق حيات ابدى است ، به حيات ابدى برسد » .
ه - كشف سير تشريع در عصر فرويش وحى
از رهگذر بحث و بررسى موضوع حياتى « نسخ » در قرآن و سنت نبوى علاوه بر وقوف بر احكام اصيل اسلام ، يك مسأله بسيار مهم و ارزشمند ديگرى نيز به دست مىآيد و آن « كشف سير تشريع و مراحل قانونگذارى در جريان فرويش 23 سالهء وحى » است كه صاحب شريعت - جلّ و علا - چگونه با در نظر گرفتن تمامى شرايط موجود در جامعهء « عصر فرويش وحى » ، احكام و قوانين تشريعى خود را بر اساس مصالح جامعهء نوپاى اسلامى به صورت تدريج ، قطعى و دايمى و گاهى بر حسب ظاهر ، دايمى و در باطن امر ، موقتى ، وضع نموده و در ظرف ويژهء خودش واقعيت امر كه از بندگان نهفته و محجوب بود - با فرويش قانون جديد برملا مىنمايد « 2 » .
و - كشف شيوههاى تربيتى اسلام
از همين طريق ما مىتوانيم شيوههاى تربيتى اسلام را نيز به دست آوريم كه اسلام بر اساس آيين فطرت و روش آسان گرفتن و سماحت ، بنا شده و به صورت تدريجى بر مردمان عرضه شده و از جهت مصالح حكمى ، محدود به زمانى ( در باطن قضيه ) و بر حسب ظاهر به صورت ظاهر مطلق ارائه گرديده و در ظرف خاص خودش واقعيت امر را بر مردم روشن مىنمايد ، چه اينكه مصلحت در آزمايش مردم
هامش
( 1 ) انفال / 42 .
( 2 ) على حسن ، العريض ، پيشين ، ص 6 ، به نقل از محمد عبد العظيم زرقانى ، مناهل العرفان في علوم القرآن ؛ سيد حسين ، سجادى ، پاياننامه كارشناسى ارشد از دانشگاه امام صادق - عليه السّلام - آبان 1371 ، ص 5 .