اقسام چهارگانه مد
براى كشيدن حروف مد ، سبب لازم است و در صورتى كه حرف مد ، سبب نداشته باشد آن را مد طبيعى يا اصلى و يا ذاتى نامند و باندازهء يك الف « قصر » كه مختص حرف مد است كشيده مىشود مانند : قال - قالوا - قيل و چنانچه حرف مد ، سبب داشته باشد آن را مد غير طبيعى خوانند كه بيش از يك الف كشيده مىشود مانند جاء .
مد ذاتى بى سبب ، از يك الف نبود برون * گر سبب آن را بود ، از يك الف باشد فزون
سبب مد دو است : لفظى - معنوى .
سبب لفظى - آنست كه در لفظ مشهود و در تلفظ ظاهر شود و آن همزه يا سكون است كه بعد از حرف مد قرار گيرد و چهار قسم است : دو قسم براى همزه و دو قسم براى سكون .
قسم اوّل مدّ متّصل يا واجب - آنست كه حرف مد و همزه در يك كلمه واقع شوند كه در اين صورت حرف مد باندازهء چهار يا پنج و حداكثر تا هفت الف كشيده مىشود و قراء بر وجوب كشيدن اين قسم مد ، اجماع دارند و جماعتى از فقها نيز حكم بلزوم رعايت اين قسم مد دادهاند مانند :
جاءَ
-
يُراؤُنَ
-
سُوءَ
-
جِيءَ
-
هَنِيئاً مَرِيئاً
( سازگار و گوارا ) .
تبصره 1 - هر گاه همزه كه سبب مد است پيش از حرف مد واقع شود عاصم و اكثر قراء بقصر خواندهاند ولى ورش راوى نافع به طول و برخى متوسط قرائت كردهاند و اولى پيروى از اكثريت قراء و خواندن بقصر است زيرا سبب ، پيش از حرف مد است مانند :
أَمِنَ
-
أُوتِيَ
- إيمان -
آياتٍ
-
آدَمَ
-
خاطِئِينَ
- و
الْمَوْؤُدَةُ
-
لِإِيلافِ
-
يَؤُساً
.