يكپارچگى و سازگارى جزء جزء كلام به يكديگر است . »
همچنين ابو بكر باقلّانى 95 ( 403 ق ) مىگويد : « نظم قرآن در يكنواختى و چند گونگيها ، در پيوستگيها و جداييها ، در آغازها و انجامها ، و در هر روشى كه پيش گرفته ، جملگى هيچ تفاوتى نمىكند . »
اما سيوطى 96 ( 911 ق ) چنين مىگويد : « برگشت تناسب و تناسق ميان آيات ، به معنايى است كه رابط ميان آنهاست . » بنابراين برخى ، نظم قرآن را در تطابق با نحو و بعضى ديگر ، نظم معنوى و اسلوب بديع و مجموعه ترتيب و تأليف را نظم معجز مىدانند .
اعجاز در نظم
مرحوم شيخ الطائفه ذيل آيهء ياد شده چنين مىفرمايد 97 :
و قوله تعالى
« فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ »
اراد به ما يقاربه فى الفصاحة و نظمه و حسن توصيفه و تأليفه ليعلم انهم اذا عجزوا عنه و لم يتمكنوا منه انه من فعل اللّه تعالى . . .
مراد آيه از تحدى به مثل ، در بعد فصاحت و نظم آيات و انسجام و هماهنگى آنهاست و كسى قادر نخواهد بود مانند آن را بياورد و خواهد دريافت كه اين قرآن كتاب خداست .
وى دربارهء اعجاز بلاغى قرآن مىفرمايد 98 :
و القرآن عبارة عن هذا الكلام الذى فى اعلى طبقات البلاغة مع حسن النظم و الجزالة و كل شىء منه فيه فائدة و كل فصل منه فيه فائدة اخرى .
بنابراين ، نظم و همبستگى و هماهنگى و يكنواختى ميان آيات و سور از شاخصترين وجوه اعجاز است 99 كه مىتوان بر صدق نبوت ، بدان استدلال نمود . 100
فخر رازى ذيل تفسير آيهء كريمهء
« آمَنَ الرَّسُولُ »
پس از ذكر چهار وجه درباره نظم آن ، چنين مىگويد 101 :
و من تأمل فى لطائف نظم هذه السورة و فى بدائع ترتيبها ، علم أن القرآن كما أنه معجز بحسب فصاحة الفاظه و شرف معانيه ، فهو ايضا معجز بحسب ترتيبه و نظم آياته . . . .
پس از روشن شدن جايگاه نظم ، اينك به ذكر ديدگاه مرحوم شيخ درباره نظم