از كل آن فراغت پيدا كند قرائت مكن ( چنانچه مىگويند پيغمبر ( صلّى اللّه عليه و آله ) از ترس نسيان ، آيه را كلمه كلمه قرائت مىكرده است ) و اين آيه شريفه نيز مانند آيه
« لا تُحَرِّكْ بِهِ لِسانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ »
« 1 » نهى از حركت زبان ، در حال قرائت است كه انسان در موقع شتاب ، مرتكب آن مىشود « 2 » . و نيز آيهء
« سَنُقْرِئُكَ فَلا تَنْسى »
« 3 » شاهد بر مطلب است . سيوطى از ابن ابى حاتم از سدى نقل مىكند كه پيغمبر ( صلّى اللّه عليه و آله ) در وقتى كه جبرئيل به آن حضرت قرآن مىآورد خود را در حفظ آن به زحمت مىانداخت و مىترسيد كه جبرئيل برود و او قرآن را حفظ نشده باشد پس آيه
« وَ لا تَعْجَلْ بِالْقُرْآنِ . . . »
نازل شد « 4 » .
پس همانطور كه توجه شد سه سال احتمال در آيه وجود دارد ، بنابر اين ، كلام بعضى از بزرگان كه در سابق نقل شد كه هر گاه پيغمبر ( صلّى اللّه عليه و آله ) عالم به قرآن نبود موردى براى نهى نبود ، از سهو قلم است زيرا بنابر دو احتمال ديگر ، صحيح است به پيغمبر ( صلّى اللّه عليه و آله ) بر فرض ندانستن آن حضرت ، گفته شود در نزول قرآن عجله مكن و آن ، به موقع نازل خواهد شد . و يا اينكه به آن حضرت گفته شود تو قبل از اينكه وحى به آخر برسد نخوان و صبر كن تا وحى ، خاتمه پيدا كند و از نسيان مترس ما خود ، قرآن را در تو قرار مىدهيم چنانچه آيه شريفه
« إِنَّ عَلَيْنا جَمْعَهُ وَ قُرْآنَهُ »
« 5 » : بر ما است كه قرآن را جمع آورى و قرائت كنيم تا در نفس تو مستقر گشته چيزى از آن فوت نشود ، شاهد معنايى است كه گفته شد .
2 - آيه شريفه
« شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدىً لِلنَّاسِ وَ بَيِّناتٍ مِنَ الْهُدى وَ الْفُرْقانِ »
« 6 » :
ماه رمضان ، ماهى است كه قرآن در آن ماه ، براى هدايت مردم نازل شده و داراى بينه و دليل هايى هدايت كننده و فارق بين حق و باطل است .
3 - و آيهء شريفه
« وَ قُرْآناً فَرَقْناهُ لِتَقْرَأَهُ عَلَى النَّاسِ عَلى مُكْثٍ وَ نَزَّلْناهُ تَنْزِيلًا »
« 7 » : ما قرآن را متفرق
هامش
( 1 ) سورهء قيامت ، آيه 16 .
( 2 ) تفسير الكشاف ، ج 3 ، ص 90 .
( 3 ) ما تو را وادار به قرائت قرآن مىكنيم پس فراموش نمىكنى سوره اعلى آيه 6 .
( 4 ) الدر المنثور ، ج 4 ، ص 309 .
( 5 ) سوره قيامت : آيه 17 .
( 6 ) سوره بقره ، آيه 185 .
( 7 ) سوره اسراء ، آيه 106 .