نخست حدّ قياس گوييم و شرح آن نيز بود « 2 » . حدّ قياس ، قولى بود تأليف كرده كه در وى نهاده باشند چيزهايى كه چون آن چيزها را مسلّم كنى ، از ذات وى ، نه به عرض لازم آيد چيزى ديگر به ضرورت . [ امّا ] شرح اين حدّ . گفتار ما « قولى تأليف كرده » جنس است مر قياس و غير او را از اقاويل ديگر كه نه قياس بوند ، و آنچه بعد از وى است همه فصول ذاتى است مر قياس را . و ببايد دانستن كه ما به « نهاده » وضع همه تسليم و حكم كردن خواهيم ، احتراز كردن از آنكه قياس را به نفس خود حد كرده‌اند . گفتار ما كه « در وى چيزها نهاده باشند » ، ما بدين چيزها قضيّتها خواهيم ، نه مقدّمات . چه اگر مقدّمات خواهيم ، قياس را به نفس خود حد كرده باشيم . ازيرا كه معنى مقدّمه آن بود كه او قضيّه‌اى بود كه او را جزو قياس كرده باشند . و