درة التاج ( فارسى ) — صفحة 787

كى ممتنع شود ايجاد جسم به صورت . - بس جسم را بواسطهء جسمى نيابند « 1 » و نه بنفسى نيز - از آن روى كى او نفس است ، - جه نفس ازين حيثيّت فعل نكند الّا بواسطهء جسم ، جنانك گذشت ، بس جسم « 2 » بعقل يابند ، يا عقل مطلق ، يا عقل ببعضى اعتبارات . و از وجوهى كى دالّ است بر آنك جسم افادت وجود [ ( جسمى ) ] ديگر نكند آنست : كى اگر جنين بوذى هيولى جسمى كى او علّت است متقدّم باشذ بر جسميّت او ، و « 3 » هيولى معلول مشارك « [ است ] » در نوع مر هيولى علّت را ، و وقوع هيولويّت « 4 » بريشان هر دو ( بوذ ، و ) بتواطوء است - نه تشكيك ، و غير آن ، و لازم آيذ كى هيولى معلول متقدّم باشد بر جسميّت علّت ، - بس معلول بر علّت مقدّم شود « 5 » ، و اين محال است . و اگر فلكى از افلاك - يا عنصر [ ( ى ) ] ايجاد فلكى ديگر كند - يا عنصرى : يا حاوى ايجاد محوىّ كند ، يا محوىّ ايجاد حاوى ، و هر دو قسم باطل است . امّا اوّل : به جهت آنك از جسم فعلى صادر نشود الّا جون شخصى معيّن گردذ ، - جه طبيعت نوعى تا « 6 » جنين نباشذ در خارج موجود نباشذ بس علّت وجود غير نباشذ ، و حال معلول « 7 » با وجود علّت امكان است ، جه معلول را وجودى و وجوبى « 8 » نباشذ الّا بعد از وجود علّت - و وجوب او ، نه با « [ ا ] » يشان ، و وجود محوىّ و عدم خلأ در حاوى هر دو مع‌اند ، نه معيّت مصاحبت اتّفاقى ، بل معيّتى مانع از انفكاك احدى ازيشان از آن ديگر ، جه ايشان متخالف « 9 » نيستند در وجوب ، و امكان ، بر وجهى كى انفكاك ايشان ممكن باشذ ، و تصوّر يكى نمىتوان كرد الّا با تصوّر ديگر [ ( و ) ] تشخّص حاوى علّت ، و همجنين وجود او ، و وجوب « 10 »