درة التاج ( فارسى ) — صفحة 146

در مفردات - و نسب ، از صفاتى - كى نفس متّصف را به آن ، جنين تمييزى بيذا نكند « 1 » احتراز كرديم ، جون تمامت صفاتى - كى مشروطست بحياة - جون : قدرت - و ارادت ، و غيرها - جون : حركت - و حرارت ، - جه اين صفات اگر جه ايجاب تميّز « 2 » متّصف به آن از غير مىكنند ، امّا ايجاب تمييز « 3 » او نمىكنند بين الأشياء . - و هم بذين قيد خواصّ مميّزه - و فصول - از حدّ بيرون روند ، و حدّ مطّرد ماند ، - جه ايشان افادت تميّز مىكنند نه افادت تمييز ، - جه تميّز « 4 » فعل حىّ است - بصفت ادراك - عند تلك الخواصّ . جه صفت ادراك وجود او به شرط حيوة است ، و ايجاب او تمييز « 5 » را به شرط متميّزات مفرده ، و نسبى در ذهن - يا در خارج ، بس نسبت تمييز به شرط او مجاز بوذ ، و اين صفت كى موجب تمييز است - و مسمّى بإدراك - او ، متناول : علم - و ظنّ - و وهم - و شكّ - و جهل مركّب - و اعتقاد مقلّد مخطى - و مصيب است . و بأين كى گفتيم « [ كه ] » : محتمل نقيض نباشذ - غير علم بيرون رفت . و بعضى علما ادراك را - كى شامل همه است تقسيمى مىكنند كى تمامت اقسام از آنجا بيرون مىآيذ ، و تعريف همه از آن معلوم مىشوذ برين وجه - كى : متعلّق ادراك : يا محتمل نقيض باشذ - بوجهى - خواه در نفس امر باشذ اين احتمال ، و خواه عند الذّاكر « 6 » بتقدير « 7 » او - يا بتشكيك مشكّك . يا محتمل نقيض نباشذ - بهيج وجه از وجوه سه‌گانه ، و اين دوّم علمست كى مرادف يقين است ، اعنى اعتقادى جازم ، مطابق ، ثابت ، - جه انتفاء احتمال نقيض در نفس امر - مستلزم مطابقه است ، و عند الذّاكر