8 - و مقام رضا .
9 - و مقام تسليم .
و آخرين مقام ، مقام تسليم است كه عارف در اين مقام ابدا بر خود يا بر غير چيزى از حق نخواهد و هرگز اعتراض بر فعل حق ندارد و به هرچه پيش آيد مبتهج و خوش است هرگز چرا چنين شد يا چنان ، نگويد چرا سالمم يا مريض يا فقير يا غنى چرا سرد يا گرم است ابدا نگويد كه چون و چرا در كار حكمت ازلى خلاف مقام رضاست .
چون و چرا را بهل كه در عشق * از عاشقان چند و چون روا نيست
اين گفته مرتضاست بنيوش * خوشتر ز گفتار مرتضى نيست
جز آنچه خدا خواهد چيزى در نظام كلّى و نظام شخصى نخواهد بلكه بهتر از آنچه هست نداند اين مقام رضا و تسليم حقيقت و غرض اصلى و مقصود نهائى ايمان است رزقنا اللّه تعالى .
كلمهء 6 - قال أمير المؤمنين عليه السّلام : من أعطى فى اللّه و منع فى اللّه و أحبّ فى اللّه و أبغض فى اللّه فقد استكمل الإيمان
« 1 » .
ترجمه : هر كس عطاى او براى خدا ، منعش براى خدا ، و دوستيش براى خدا ، و دشمنيش همه براى خدا باشد چنين كس ايمانش به مرتبهء كمال رسيده است .
شرح : يعنى آنكس كه از ميل و هواى خود به كلّى خالى شد و به زبان حقيقت گفت :
فانيم از خويش و موجودم به حق * شد لباس هستيم يكباره شق
نيست از خود هستم از دلدار خود * چونكه جان كردم فداى يار خود
نيست از من جنبشى از ذات من * اوست در من دمبدم جنبش فكن
آنكس متخلّق به اخلاق اللّه است بلكه فانى فى اللّه ، و عطا و منع و حب و بغضى از
هامش
( 1 ) . غرر و درر آمدى ، ط نجف ، ص 295 ، س 19 ؛ و ط صيدا ، ص 218 ، س 16 ؛ شرح آقا جمال ، ط 1 ، ج 5 ، ش 9031 ، ص 426 .
قوله : « و به زبان حقيقت گفت : . . . »