پس ، افرادى كه خود را صاحب نظر دانسته و سخنانى از اين عوالم بر زبان و قلم آوردهاند ، چيزى بيش از گمان و وهم و خيال نياوردهاند ، و ظنّ و گمان ما را از حق بىنياز نخواهد كرد .
آنچه كه در آياتى چون :
وَ كانَ عَرْشُهُ عَلَى الْماءِ
« 1 » يعنى : عرش او بر آب قرار داشت .
يا :
ثُمَّ اسْتَوى إِلَى السَّماءِ وَ هِيَ دُخانٌ
« 2 » يعنى : سپس به آفرينش آسمان پرداخت در حالى كه دود بود ، آمده است ، معنايش اين نيست كه آن آب مانند همين آبى است كه ما امروزه بر روى زمين مىبينيم و از تركيب : « اكسيژن و هيدروژن » با اندازههاى مناسب به وجود آمده ، يا دود و دخان ، همان دود و دخانى است كه از آتش برمىخيزد ! ما به زودى در مبحث ربوبيت معناى عرش را ، به يارى خدا ، بيان مىداريم ، و در بحث و بررسى آينده معناى سماء و سماوات در قرآن كريم را مىآوريم .
2 - السموات و الارض و سماء الأرض
نخست - السماء و السماوات
الف - سماء
1 - سماء و معناى آن در زبان عرب : سماء : آسمان ، در زبان عرب به معناى ارتفاع و بلندى است ، و آسمان هر چيزى قسمت بالاى آن است ، يعنى هر چه از بالا بر شما سايه افكند و شما را بپوشاند همان را سماء گويند .
2 - سماء و معناى آن در قرآن كريم : سماء در قرآن كريم ، آنجا كه مفرد آمده ، گاهى به معناى فضاى پيرامون زمين و محيط بر آن است ، مانند اين آيات :
1 -
أَ لَمْ يَرَوْا إِلَى الطَّيْرِ مُسَخَّراتٍ فِي جَوِّ السَّماءِ
آيا آنان به پرندگانى كه در جوّ و فضاى آسمان مسخّرند نظر نيفكندند ؟ « 3 »
هامش
( 1 ) - هود / 7 .
( 2 ) - فصلت / 11 .
( 3 ) - نحل / 79 .