ب - إله و معناى آن
اول : معناى إله در كتابهاى لغت
خلاصه آنچه در كتابهاى لغت پيرامون إله آمده چنين است :
إله بر وزن « كتاب » از ماده إله يأله به معناى عبادت ، يعنى : اطاعت خاضعانه است .
لفظ إله مانند « كتاب » هم مصدر است و هم اسم مفعول ؛ پس ، همان گونه كه « كتاب » به معناى « مكتوب » يعنى « نوشته شده » آمده ، إله نيز به معناى مألوه يعنى « عبادت شده » مىآيد . بنابراين ، إله در لغت يعنى :
1 - عبادت و اطاعت خاضعانه . ( معناى مصدرى )
2 - معبود و مطاع : عبادت شده . ( معناى مفعولى )
اين معناى إله در لغت بود .
دوم : معناى إله در محاورات و گفتگوهاى مردم عرب زبان
إله در محاورات مردم عرب زبان به دو معنى آمده است :
1 - هنگامى كه شخص عربزبانى از ديگرى خبر مىدهد و مىگويد : إله ، مقصودش اين است كه او عبادتى را انجام داده است ، يعنى براى معبود خودش عبادات دينى مانند : نماز و دعا و قربانى به جاى آورده است . و زمانى كه مىگويد : الها بر وزن كتابا مقصودش آن معبودى است كه عبادت و پرستش مىشود ، و مراسم دينى براى او انجام مىگيرد ، يعنى اين هيئت معناى اسم مفعولى دارد ، همانگونه كه كتاب هم به معناى مكتوب ، يعنى نوشته شده ، مىآيد . و عرب هر چيزى را كه عبادت و پرستش شود ، إله مىگويد كه جمع آن آلهة است ، خالق و آفريننده باشد يا مخلوق و آفريده ، براى او فرقى ندارد ، مانند بتها و خورشيد و ماه ، يا گاوها كه مورد پرستش هندوها هستند .
2 - « إله » گاهى به معناى مطاع و پيروى شده مىآيد . مانند آنچه در قرآن كريم آمده است :