و زمانى كه گفته شد به آنها كه ركوع كنيد ركوع نميكنند ويل در آن روز براى تكذيب كنندگان است پس بچه حديثى بعد از او ايمان ميآورند .
وَ إِذا قِيلَ لَهُمُ ارْكَعُوا لا يَرْكَعُونَ
بعضى گفتند : مراد نماز است كه امر بصلاة آمد و اطاعت نكردند ، و بعضى گفتند : مراد روز قيامت است كه قدرت بر خم شدن ندارند چنانچه ميفرمايد :
يَوْمَ يُكْشَفُ عَنْ ساقٍ وَ يُدْعَوْنَ إِلَى السُّجُودِ فَلا يَسْتَطِيعُونَ
قلم آيهء 42 .
اقول : ركوع تعظيم است چنانچه در مقابل سلاطين خم ميشوند و از همين جا است كه ذكر ركوع سبحان ربى العظيم و بحمده شده ، و سجود كوچكى و تسليم و خضوع و خشوع است و لذا شيطان زير بار سجده آدم نرفت و نسبت به او كوچكى نكرد و ذكر سجده سبحان ربى الاعلى و بحمده شده . بعلاوه اين خطاب به مكذبين است كه اصلا ايمان نياوردهاند مناسبت ندارد كه به آنها امر بصلاة كنند بايد امر بايمان كنند و تصديق رسالت حضرت را بكنند و همچنين مناسبت با قيامت ندارد زيرا تنظير به آيه يدعون الى السجود بى مناسبت است زيرا يدعون الى السجود را ميفرمايد فلا يستطيعون نميتوانند و در اينجا ميفرمايد :
لا يَرْكَعُونَ
كه مذمت مىكند آنها را و عصيان ميكنند . پس معنى آنچه به نظر نزديك ميآيد اينكه تسليم شويد و اطاعت كنيد و در پيشگاه عظمت پروردگار منقاد شويد تكبر ميكنند و سر فرود نميآورند .
وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ
تفسيرش گذشت .
فَبِأَيِّ حَدِيثٍ بَعْدَهُ يُؤْمِنُونَ
جايى كه مثل قرآن و معجزات صادره از پيغمبر اكرم و احكام متقنه اسلام را قبول نكنند ديگر به چه چيز ايمان ميآورند بالاتر از اين چيست . هذا آخر ما اردنا في تفسير هذه السورة به حمد اللَّه و توفيقه ، و يتلوه ان شاء اللَّه تعالى سورة النبأ و بقية السور من الجزء الاخير من القرآن و الحمد للَّه و الصلاة و السلام على رسولا اللَّه و آله آل اللَّه و ساير رسل اللَّه و اللعن الدائم على اعدائهم اعداء اللَّه الى يوم لقاء اللَّه ، و انا السيد عبد الحسين المدعو بالطيب .