اقول : آيه عموم و اطلاق دارد و مصاديق زيادى من جمله در دنيا اگر كسى به شما احسان و محبّتى كرد شما هم بايد تلافى كنيد به احسان به او بلكه به بهتر از او حتّى در باب سلام مىفرمايد
وَ إِذا حُيِّيتُمْ بِتَحِيَّةٍ فَحَيُّوا بِأَحْسَنَ مِنْها أَوْ رُدُّوها
نساء آيهء 88 ، و من جمله اگر كسى انعام و خدمتى كرد پاس نعمت او را نگاه داريد و شكر گذار باشيد كه در حديث دارد
من لم يشكر المخلوق لم يشكر الخالق
و من جمله جزاء بندگى و اطاعت و ايمان به خدا سعادت و رستگارى و بهشت است لكن نه از راه استحقاق زيرا اگر عبادت جنّ و انس را داشته باشد مقابله با نعم الهى ندارد بلكه از راه تفضّل است كه ايمان و اعمال صالحه قابليّت تفضّل مىآورد كه تفضّلات الهى در محلّ غير قابل نيست و از جهت وعدههاى الهيست كه تخلّف پذير نيست ، و من جمله اگر بر بنده شكر گذار باشد خداوند هم نعم خود را بر او زياد مىفرمايد چنانچه مىفرمايد :
وَ إِذْ تَأَذَّنَ رَبُّكُمْ لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ
ابراهيم آيهء 7 .
بناء على هذا بنده علاوه بر شكر گذارى نعم الهى بايد پاس محبّتهاى پيغمبر و ائمهء طاهرين و معلّمين و پدر و مادر و علماء دين و هاديان طريق را داشته باشد كه انسان را از تيه ضلالت به راه سعادت رساندند و در باب شفاعت در قضاء حوائج دنيوى و نجات اخروى چه اندازه عنايت فرمودند و مىفرمايند :
[ سوره الرحمن ( 55 ) : آيات 62 تا 63 ]
وَ مِنْ دُونِهِما جَنَّتانِ ( 62 ) فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ ( 63 )
و از غير آن دو جنّت دو جنّت ديگريست دون آن دو جنّت .
وَ مِنْ دُونِهِما جَنَّتانِ
كلمهء دون سه نحوه تفسير شده .
1 - يعنى اين دو بهشت درجاتش كمتر از آن دو بهشت است و دون آنها است .
2 - بمعنى غير يعنى غير آن دو بهشت دو بهشت ديگر است .
3 - بمعنى نزديك يعنى اين دو نزديكتر است از آن دو كه ذكر شد .
اقول : البتّه مؤمنين كه داخل جنّت مىشوند درجات مختلفه دارند هر كه ايمانش قوىتر و اعمال صالحهء او بهتر و تقواى او زيادتر باشد هم جنّاتش بيشتر و هم درجاتش بالاتر است از درجات انبياء گرفته تا كمترين درجات و نيز در هر