عين صلاح است . و مكرر در اين تفسير بيان شده كه افعال از شش قسم بيرون نيست : حسن صرف كه مصلحت دارد و هيچ مفسده ندارد و قبيح صرف كه مفسده دارد و هيچ مصلحت ندارد ، و لغو صرف كه نه مصلحت دارد و نه مفسده ، اما اگر هم مصلحت دارد هم مفسده آن هم سه قسم است اگر مصلحتش غالب باشد حسن مطلق ، و اگر مفسده غالب باشد قبيح مطلق ، و اگر هر دو مساوى باشد لغو مطلق .
[ سوره ق ( 50 ) : آيه 30 ]
يَوْمَ نَقُولُ لِجَهَنَّمَ هَلِ امْتَلَأْتِ وَ تَقُولُ هَلْ مِنْ مَزِيدٍ ( 30 )
روزى كه مىگوييم بجهنم كه آيا پر شدى و مملو گشتى ؟ . جواب ميدهد آيا زيادتر دارى بفرستى من جا دارم و سيرى ندارم مثل شكم معاويه كه هر چه مىخورد سير نميشد و ميگفت : مللت و ما شبعت و بقول شاعر .
و صاحب لى بطنه كالهاوية * كأن فى امعائه معاوية
يَوْمَ نَقُولُ لِجَهَنَّمَ هَلِ امْتَلَأْتِ
كه تمام كفار جن و انس و شياطين و ضالّين و مضلّين و مبدعين و معاندين و ناصبين و مخالفين و منكرين ضروريات دين و ظالمين از اول دنيا تا آخر دنيا جهنم را پر نمىكنند چون از غضب الهى خلق شده .
وَ تَقُولُ هَلْ مِنْ مَزِيدٍ
اشاره به اين كه اگر مؤمنين جن و انس هم كافر شده بودند بلكه العياذ باللّه ملائكه هم مثل شيطان رانده شده بودند جهنم جاى آنها را هم داشت چنانچه اگر تمام اهل عالم از جن و انس و ملك مشرف بايمان و تقوى و عمل صالح مىشدند بهشت جاى آنها را داشت ، و در خبر داريم كه از براى هر فردى خداوند مكانى در بهشت و جهنم قرار داده و چون دو دسته ميشوند جاى جهنمىها را در بهشت باهل بهشت ميدهند بميراث چنانچه ميفرمائيد :
الَّذِينَ يَرِثُونَ الْفِرْدَوْسَ هُمْ فِيها خالِدُونَ
مؤمنون آيهء 11 و جاى بهشتىها را در جهنم باهل جهنم ميدهند .
[ سوره ق ( 50 ) : آيه 31 ]
وَ أُزْلِفَتِ الْجَنَّةُ لِلْمُتَّقِينَ غَيْرَ بَعِيدٍ ( 31 )
و زينت شده بهشت براى اهل تقوى كسانى كه متقى هستند .