وَ لَقَدْ ذَرَأْنا لِجَهَنَّمَ كَثِيراً مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لا يَفْقَهُونَ بِها وَ لَهُمْ أَعْيُنٌ لا يُبْصِرُونَ ، بِها وَ لَهُمْ آذانٌ لا يَسْمَعُونَ بِها أُولئِكَ كَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولئِكَ هُمُ الْغافِلُونَ
( اعراف آيهء 179 ) اينها روح ايمانى ندارند .
قَلِيلًا ما تَشْكُرُونَ
اين جمله ممكن است مراد اين باشد كه قليلى از بندگان شكر گذار هستند چنانچه مىفرمايد :
وَ قَلِيلٌ مِنْ عِبادِيَ الشَّكُورُ
( سبأ آيهء 13 ) و ممكن است مراد اين باشد كه شما بسيار كم شكر نعم الهى مىكنيد و قدر دان نعم الهى نيستيد و اين معنى اقرب و انسب است .
[ سوره السجده ( 32 ) : آيه 10 ]
وَ قالُوا أَ إِذا ضَلَلْنا فِي الْأَرْضِ أَ إِنَّا لَفِي خَلْقٍ جَدِيدٍ بَلْ هُمْ بِلِقاءِ رَبِّهِمْ كافِرُونَ ( 10 )
و گفتند آيا زمانى كه ما گم شديم در روى زمين يعنى مرديم و هيچ اثرى از ما باقى نماند آيا ما دو مرتبه خلق مىشويم و تجديد مىشويم ؟ .
يعنى زنده مىشويم كه اين جمله انكار اصل معاد است و بسيار مورد تعجب است زيرا اين كلام فقط مقالهء طبيعى است كه منكر خدا است و اين مشركين كه اصنام خود را مىپرستيدند و طريقه خود را دين حق مىگفتند و ديگران را بر باطل مىدانستند چه گونه منكر معاد مىشوند ؟
وَ قالُوا
اين مشركين يا طبيعى ، دهرى لا مذهب .
أَ إِذا ضَلَلْنا
استفهام انكارى است يعنى هرگز چنين نيست كه ما زمانى كه گم شديم .
فِي الْأَرْضِ
در صفحهء زمين و از بين رفتيم و فانى و نابود شديم .
أَ إِنَّا لَفِي خَلْقٍ جَدِيدٍ
چنان چه حكما اعاده معدوم را محال دانستند .
اعادة المعدوم ممن امتنعا * و بعضهم فيه الضرورة ادعى
لكن اين براى معدوم صرف است ولى به موت انسان معدوم نمىشود . اما بدنش خاك مىشود تغيير صورت داده شده چنانچه نطفه علقه مضغه لحم و استخوان مىشود باز همين خاك تغيير صورت پيدا مىكند و اما روحش فقط تعلق او از اين بدن بريده مىشود آن هم تعلق تدبيرى باز تعلق ميگيرد .