[ سوره العنكبوت ( 29 ) : آيه 61 ]
وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ سَخَّرَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ فَأَنَّى يُؤْفَكُونَ ( 61 )
و هر آينه اگر از آنها بپرسى كيست خلق فرموده آسمانها را و زمين را و مسخر فرموده خورشيد و ماه را ؟ هر آينه البته ميگويند خداوند متعال . پس براى چه از او رو برميگردانيد و متوجه باصنام كه يك حجر و فلزى بيش نيستند ميشويد .
توضيح كلام اينكه مشركين منكر وجود اللَّه نيستند و توحيد ذاتى و صفاتى و افعالى او را معتقد هستند كه واجب الوجود بالذات او است و بس و مستجمع جميع صفات كماليه و جماليه و جلاليه است علم و قدرت و حيات و ساير صفات ذاتيه كه تعبير بكماليه ميكنند و منزه از جميع عيوب و نواقص و احتياج كه تعبير بصفات جلاليه ميكنند و موجد تمام ممكنات خالق رازق محيى و مميت مغنى و مفقر و منعم و ساير افعال كه تعبير بصفات جماليه ميكنند فقط در توحيد عبادتى مشرك شدند و شيطان آنها را اغوا كرد به اينكه در عبادت توجه لازم دارد و خداوند چون جسم نيست مواجهه به او ممكن نيست بايد توجه باشرف مخلوقات او كرد بعضى اشرف مخلوقات را شمس گفتند آفتاب پرست شدند يا ماه و ستارهها ، بعضى آتش را گفتند مثل گبرها مجوس بعضى انبياء را گفتند و چون از دنيا رفتند مجسمههايى باسم آنها تشكيل دادند و آن ها را عبادت كردند بعضى ملائكه را و چون آنها هم مشاهده نميشوند اصنامى بتخيل آنها تراشيدند و سجده كردند و غافل از اينكه توجه مثل اميد و خوف و توكل و امثال اينهاست خداوند محيط و حاضر و ناظر است لذا ميفرمايد
وَ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَ الْمَغْرِبُ فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ
( بقره آيه 115 ) بلا تشبيه نظير دائره كه اگر در وسط دائره باشد بهر طرف توجه كند مقابل دائره است .
توضيح كلام اينكه تمام ممكنات از عالم انوار و ارواح و عقول و نفوس كه مجرد از ماده و صورت هستند و عالم مثال كه صورت بلا ماده هستند و عالم اجسام از فلكيات و كرات جويه و عوالم سفليه تا مادة المواد بايجاد حضرت حق موجود ميشوند بمعنى اسم مصدرى كه تعبير بافعال الهيه مىشود مخلوق او و مصنوع او هستند و نفس ايجاد بنفسه موجود مىشود بمعنى مصدرى زيرا ايجاد ايجاد ديگر نميخواهد كه گفتند موجودات امكانى بايجاد موجود ميشوند و ايجاد بنفسه كه از اين ايجاد ،