و ميگويند ايمان آورديم به خدا و برسول و اطاعت كرديم فرمايشات او را پس از آن برگشتند و اعراض كردند فريقى از آنها از بعد آنكه اقرار كرده بودند و نيستند اينها بمؤمنين .
اخبار زيادى داريم كه اين آيه نزولش در مورد امير المؤمنين عليه السلام و عثمان بوده كه منازعه داشتند در حديقه و امير المؤمنين فرمود بيا برويم نزد رسول اللَّه صلّى اللَّه عليه و سلم محاكمه كنيم عثمان حاضر نشد و دوستانش او را منع كردند و گفتند چون على عليه السلام پسر عم رسول اللَّه است در حق او حكم مىكند و ما مكرر گفتهايم كه شان نزول منافى با عموم آيه ندارد بلكه بيان مصداق است و در اينجا در دو مقام صحبت ميكنيم ، يكى در مورد نزول و ديگرى در عموم آيه .
اما مورد نزول : اين آيه كمال صراحت را دارد بر اين كه كسانى كه اظهار ايمان كردند .
(
وَ يَقُولُونَ آمَنَّا بِاللَّهِ وَ بِالرَّسُولِ وَ أَطَعْنا
) كه عثمان و رفقاء او باشند .
(
ثُمَّ يَتَوَلَّى
) پس از آنكه زير بار حكم نبى نرفتند و گفتند العياذ باللّه پيغمبر بر خلاف واقع حكم مىكند و ملاحظه رحميت مىكند .
(
فَرِيقٌ مِنْهُمْ
) اينها .
(
مِنْ بَعْدِ ذلِكَ
) پس از اين اعراض .
(
وَ ما أُولئِكَ بِالْمُؤْمِنِينَ
) و تعجب است كه اين اخبار از طريق مخالفين هم رسيده و بناء على هذا عثمان و رفقاء او ايمان نداشتند فقط اظهار ايمان آنها براى استفاده بوده چون ديدند كه ضرر دارد و گفتند بر خلاف حق حكم مىكند اصلا او را به نبوت و رسالت معتقد نبودند و اما عموم اينكه كسى اگر يك حكم الهى را معتقد نباشد و قبول نكند و يك فرمايش رسول را اعراض كند كافر مىشود و مرتد ميگردد و حكم ارتداد قتل است و با بقيهء كفار فرق دارد .