فرمود توبهء او را و هدايت نمود او را در مجلّد اوّل اين تفسير صفحهء 502 در ذيل آيهء شريفه (
فَتَلَقَّى آدَمُ مِنْ رَبِّهِ كَلِماتٍ فَتابَ عَلَيْهِ
) مفصلا بيان شده مراجعه فرمائيد .
(
ثُمَّ اجْتَباهُ رَبُّهُ
) برگزيدهگان خداوند براى رسالت و خلافت اللَّه انبياء هستند كه ميفرمايد : (
إِنَّ اللَّهَ اصْطَفى آدَمَ وَ نُوحاً وَ آلَ إِبْراهِيمَ وَ آلَ عِمْرانَ عَلَى الْعالَمِينَ
) آل عمران آيهء 30 و مراد از آل عمران انبياء بنى اسرائيل ، و از آل ابراهيم خاندان عصمت و طهارت است ، و از عالمين جميع عوالم امكانيست .
(
فَتابَ عَلَيْهِ
) كلمهء تاب اگر متعدى بالى شود فعل عبد است مثل (
إِنِّي تُبْتُ إِلَيْكَ
) احقاف آيهء 14 و اگر متعدى بعلى شود مثل همين آيه فعل الهى است يعنى قبول توبه فرمود و در باب توبه گفتيم : كه وجوب توبه عقلى و ارشاديست اعمال مولويّة در او نشده و الا ترك توبه در هر آن يك معصيت مىشود و مليونها معصيت است و منافيست با آيهء شريفه (
وَ مَنْ جاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلا يُجْزى إِلَّا مِثْلَها
) انعام آيهء 161 و امّا قبول توبه بر خداوند ، بعضى گفتند : وجوب عقلى دارد چون حسن است لكن هر فعل حسنى تا تركش قبيح نباشد بر خداوند واجب نيست ، بعضى گفتند :
چون وعده قبول داده و خلف وعده قبيح است ، لذا واجب است اينهم تمام نيست ، زيرا وعده قبول منوط بشرائطى است كه غالبا فاقد آنها است و بعقيده ما قبولى توبه از راه تفضّل است ، چنانچه تمام نعم الهيه دنيويّه و اخرويّه نسبت به بندهگان صالح از راه تفضّل است فقط بنده بايد قابليّت تفضّل داشته باشد باندازهء قابليّت تفضّل مىشود .
(
وَ هَدى
) آدم را هدايت فرمود : نخستين انبياء خود قرار داد مقام رسالت به او عنايت فرمود انبياء را از نسل او قرار داد و ساير تفضّلات و عنايات .
[ سوره طه ( 20 ) : آيه 123 ]
قالَ اهْبِطا مِنْها جَمِيعاً بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِنِّي هُدىً فَمَنِ اتَّبَعَ هُدايَ فَلا يَضِلُّ وَ لا يَشْقى ( 123 )