تخطي إلى المحتوى الرئيسي

اطيب البيان في تفسير القرآن ( فارسى ) — صفحة 450

مساهمون:

ص٤٥٠
و موسى افتاد و غش كرد و چون به خود آمد عرض كرد پروردگار تو منزهى از هر عيب و نقص من توبه كردم و پشيمان شدم از اين سؤال و من اول كسى هستم كه به تو ايمان آوردم . اين آيه شريفه يكى از مشكلات آيات است زيرا عدم امكان رؤيت از بديهيات اوليه است چون لازمه رؤيت جسميت است و ذات مقدس پروردگار كه عرى و برى از جسميت و تركيب است و اين از لوازم امكان است و واجب الوجود نه تركيب خارجى مثل اجسام و اعراض و نه تركيب ذهنى مثل جنس و فصل و نه تركيب وهمى مثل وجود و ماهيت كه در مجردات مثل عقول و نفوس تصور مىشود دارد بلكه صرف وجود و عين وجود و بحت وجود است و حضرت موسى كه داراى مقام نبوت و رسالت و اولو العزمى است چگونه تمناى رؤيت مىكند بعلاوه اشكال ديگرى هم در اينجا هست كه غشوه كه شعور و ادراك را از بين ببرد بر انبياء و ائمه و اوصياء روا نيست ، بعضى مفسرين بر دفع اين اشكال گفتند كه سؤال موسى ( ع ) جهت خواهش قوم بوده كه گفتند
لَنْ نُؤْمِنَ لَكَ حَتَّى نَرَى اللَّهَ جَهْرَةً
بقره آيه 52 و بعضى گفتند مراد رؤيت بقلب است و چشم باطن نه به عين و چشم ظاهر و هر دو اين جواب مخدوش است . اما اول زيرا خواهش امر محال را نبايد حضرت موسى قبول كند بخصوص راجع بامر اعتقادى . و اما ثانى بر اينكه رؤيت بقلب يعنى معرفت امريست ممكن و جواب لن ترانى مناسب نيست و اخبارى هم در اين باب داريم مخصوصا خبرى كه مأمون ملعون از حضرت رضا عليه السّلام سؤال كرد و خبر بسيار مفصل است و حقير فهمم قاصر است از درك آن مراجعه كنيد بتفسير برهان و آنچه به نظر ميرسد و اللَّه العالم بعد از بيان دو مقدمه : يكى آنكه عوالم متعدد است عالم لاهوت كه غير از ذات مقدس