آيه 61 ، و لكن حمل بر قيامت خلاف ظاهر است زيرا در قيامت مجتمعا وارد جهنم ميشوند نه طائفه طائفه يكى بعد از ديگرى بلكه همان بعد از موت است و مراد عذاب برزخ است و در حديث داريم از پيغمبر اكرم صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم كه فرمود
اذا مات ابن آدم قامت قيامته
و در قيامت از آتش برزخ بدون حساب و كتاب وارد آتش جهنم ميشوند و حمل قال بر جعل هم صحيح نيست زيرا اگر بگوئيم خطاب ادخلوا مناسب است كلمه قال مناسب نيست با
كُونُوا قِرَدَةً خاسِئِينَ
اعراف آيه 166 .
فِي أُمَمٍ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِكُمْ
طوائفى از كفار كه هر طائفه پس از انقضاء مدت خود دنيا را خالى كردند و گرفتار آتش شدند تمام داخل آنها شويد و با آنها در عذاب شركت نمائيد چنانچه ديگران هم كه بعد از شما ميآيند آنها هم بشما ملحق خواهند شد
مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ
طوائف جن از شياطين و كفار آنها كه آنها هم بنوبت از دنيا ميروند و گرفتار عذاب ميشوند و طوائف انس از زمان آدم ببعد كه هر طبقه بعد از طبقه ديگر تا دنيا به آخر برسد
فِي النَّارِ
كه گفتيم ظاهرا نار عالم برزخ است و نظر به اينكه هر طائفهاى متابعت طائفه قبل از خود را كردند در شرك و كفر و عناد و خلاف و معاصى و از آنها اتّخاذ كردند تقصير را گردن آنها ميگذارند و ميگويند شما ما را به عذاب انداختيد هم عذاب خود را داريد و هم سبب شديد كه ما را معذب كرديد لذا ميفرمايد
كُلَّما دَخَلَتْ أُمَّةٌ لَعَنَتْ أُخْتَها
يعنى طائفه قبل از خود را و به اين موضوع در مواردى از قرآن اشاره دارد
الْأَخِلَّاءُ يَوْمَئِذٍ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ إِلَّا الْمُتَّقِينَ
زخرف آيه 67 ، و سرّ اينكه متقين با هم دوست هستند اينست كه لاحقين كمال امتنان را از سابقين دارند كه شما ما را هدايت كرديد و ما بوسيله شما نجات پيدا كرديم و بنعمت بهشت نائل شديم .
حَتَّى إِذَا ادَّارَكُوا فِيها جَمِيعاً
كه طائفه اخيره هم وارد شدند و تماما در آتش مجتمع گشتند
قالَتْ أُخْراهُمْ لِأُولاهُمْ
يعنى هر طائفه در حق طائفه قبل از خود