[ سوره الأنعام ( 6 ) : آيه 157 ]
أَوْ تَقُولُوا لَوْ أَنَّا أُنْزِلَ عَلَيْنَا الْكِتابُ لَكُنَّا أَهْدى مِنْهُمْ فَقَدْ جاءَكُمْ بَيِّنَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَ هُدىً وَ رَحْمَةٌ فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ كَذَّبَ بِآياتِ اللَّهِ وَ صَدَفَ عَنْها سَنَجْزِي الَّذِينَ يَصْدِفُونَ عَنْ آياتِنا سُوءَ الْعَذابِ بِما كانُوا يَصْدِفُونَ ( 157 )
يا ميگفتند كه اگر محققا نازل ميشد بر ما كتاب هراينه ما بيشتر هدايت ميشديم از طائفه يهود و نصارى پس براى رفع عذر شما بتحقيق آمد شما را بيّنه واضحه كه قرآن باشد از جانب پروردگار شما و هدايت كننده و رحمت پس كى است ظالمتر از كسى كه تكذيب كند بآيات الهى و اعراض كند از آنها و اعتناء نكند زود باشد جزاء دهيم كسانى كه اعراض و تكذيب كردند و دفع نمودند آيات ما را ببدترين عذاب بسبب آنچه كه بودند اعراض و دفع ميكردند .
أَوْ تَقُولُوا
عطف است بان تقولوا در آيه قبل يعنى اگر قرآن نازل نشده بود ميگفتيد
لَوْ أَنَّا أُنْزِلَ عَلَيْنَا الْكِتابُ
ما كه فهممان زيادتر ، زكاوتمان بيشتر عقلمان كاملتر ، ادراكمان بهتر از يهود و نصارى است اگر بر ما نازل ميشد كتاب
لَكُنَّا أَهْدى مِنْهُمْ
ما بهتر هدايت ميشديم از اين دو طائفه يهود و نصارى .
اشكال - بنا بر اين مفاد لازم ميآيد كه پيشينيان آنها كه قبل از نزول قرآن بودند مىتوانند به اين اعذار معذور باشند و حجت بر آنها نباشد و به عذاب الهى معذب نباشند .
جواب - از زمان خلقت آدم تا آخرين روز دنيا حجت بر خلق تمام است هم حجت باطنيه كه عقل باشد كه رسول داخل است و هم حجت خارجيه كه انبياء و اوصياء انبياء باشند كه
( لو خلت الارض عن الحجة لساخت باهلها و لماجت باهلها )
و مخصوصا در اهل حجاز و بنى اسمعيل دين مقدس حضرت ابراهيم عليه السّلام تا زمان بعثت خاتم النبيين صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم باقى بود حتى مأمور شد پيغمبر ( ص ) كه متابعت كند ملت ابراهيم ( ع ) را
ثُمَّ أَوْحَيْنا إِلَيْكَ أَنِ اتَّبِعْ مِلَّةَ إِبْراهِيمَ حَنِيفاً
نحل آيه 124