إِنْ تُبْدُوا خَيْراً
ابداء اظهار است ، و خير را بعضى گفتند كلام نيك است از مدح و ثنا و تعريف كسانى كه بشما احسان كردهاند كه عبارت از شكرگزاريست و در حديث است
من لم يشكر المخلوق لم يشكر الخالق .
أَوْ تُخْفُوهُ
كه احسان بندهگان را بشما كردهاند مستور كنيد و روى خود نياوريد ، و بعضى گفتند مراد از خير احسان مالى است كه به كسى بكنيد چه ظهار كنيد و چه اخفاء نمائيد ، بنا بر تفسير اول اخفاء مذموم است كه كسى بشما احسانى بكند و شما در مقام شكر گذارى او و مدح و ثناء او بر نيائيد ، و بنا بر تفسير دوم اخفاء ممدوح است كه اگر به كسى احسان مالى كنيد البته بطور خفاء باشد بهتر است كه اين آيه مفاد آيه شريفه است
إِنْ تُبْدُوا الصَّدَقاتِ فَنِعِمَّا هِيَ وَ إِنْ تُخْفُوها وَ تُؤْتُوهَا الْفُقَراءَ فَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ
بقره آيه 271 ، لكن ظاهر اينست كه لفظ خير مطلق است و شامل جميع خوبيها مىشود از اعمال صالحه كه اظهار و اخفاء آن در نزد خداوند محفوظ است لكن مورد آيه بقرينه جمله بعد اينست كه بنده اگر كسى به او احسان كرد بايد شكرگزارى كند چه در حضور او و چه در غياب او كه هر دو ممدوح است و موجب ازدياد محبت و الفت و احسان مىشود و اين آيه در مقام تحريص و ترغيب است چنانچه ميفرمايد
أَوْ تَعْفُوا عَنْ سُوءٍ
كه اگر كسى بشما اسائه نمود در مقام انتقام بر نيائيد و لو حق داريد و ميتوانيد چنانچه در آيه قبل در كلمه
إِلَّا مَنْ ظُلِمَ
گذشت بلكه طرف را عفو كنيد ( در عفو لذتى است كه در انتقام نيست ) چنانچه خداوند با اينكه قادر بر انتقام هست و اشدّ المعاقبين است مع ذلك از اعمال سوء بندگان عفو ميفرمايد لذا تفريع بر اين جمله فرموده
فَإِنَّ اللَّهَ كانَ عَفُوًّا قَدِيراً
حديثى در نظر است كه مفادش اينست كه فرداى قيامت موقعى كه ذوى الحقوق مطالبه حقوق خود را از من عليه الحقوق ميكنند خطاب ميرسد كه هر كس طرف خود را عفو كرد و از حق خود در گذشت من هم او را عفو