و حكم ايلاء اينست كه تا چهار ماه او را مهلت دهند ، و اختلاف است كه مبدء چهار ماه آيا از زمان وقوع ايلاء بايد باشد چنانچه مقتضاى ظاهر آيه است ، يا از زمان ترافع نزد حاكم و حكم حاكم چنانچه مشهور بين علماء و مفاد اخبار كثيره معتبره صادره از ائمه عليهم السلام است كه موجب صرف ظهور آيه است و پس از چهار ماه زوج را مخير ميكنند كه يا رجوع كند به جماع و وطى در قبل زوجه ، و يا او را طلاق دهد .
و اگر رجوع نمود اختلاف است كه آيا كفاره خلف قسم بر او لازم مىشود چنانچه مشهور گفتهاند و مفاد اخبار است يا كفاره ندارد چنانچه بعضى گفتهاند بعد از تسلم بر اينكه در مخالفت اين قسم گناه نكرد است و اگر اختيار طلاق نمود بايد شرايط طلاق را رعايت كند مانند اينكه در طهر غير مواقعه و حضور عدلين باشد و اين طلاق مطابق مذهب شيعه رجعى و طلاق اول است و بعضى قائل شدند كه طلاق بائن است و بعضى از عامه گفتند احتياج بطلاق ندارد و زوجه بائن مىشود ، اين مختصرى از احكام ايلاء بود و اينك به تفسير آيه مىپردازيم
لِلَّذِينَ يُؤْلُونَ مِنْ نِسائِهِمْ
لام للذين بمعنى على است يعنى بر كسانى كه زنهاى خود را ايلاء ميكنند ، و آمدن لام بمعنى على در جايى كه قرينه باشد مانعى ندارد مانند
وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ
« 1 » كه ذكر عذاب در اين آيه قرينه است بر اينكه لام براى ضرر است چنان كه على در جايى كه قرينه باشد بمعنى لام ميآيد مانند
أُولئِكَ عَلَيْهِمْ صَلَواتٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَ رَحْمَةٌ
« 2 » و تخصيص لام براى نفع و على براى ضرر در موردى است كه كلمه تاب نفع و ضرر هر دو را داشته باشد مانند دعاء كه بالام ذكر شود دعاء خير است و اگر با على ذكر شود دعاء شرّ و نفرين است
تَرَبُّصُ أَرْبَعَةِ أَشْهُرٍ
تربّص بمعنى انتظار و مهلت است يعنى چهار ماه
هامش
( 1 ) . سوره بقره آيه 9
( 2 ) . سوره بقره آيه 152