ابتدا نيشتر كوچكى زده و محل گزيدگى مكيده شود . سپس سركه با خاك يا سركه و گل ارمنى يا جداور با سركه و يا گل رس و آبغوره و يا ضماد سرگين تازهء گاو و يا خرفه با آب يخ و بطور كلى پس از انجام كارهاى فوق در آب يخ گذاشتن و اگر در دسترس نبود ، ماست با سركه يا اينكه در آب گرم فروبردن و بلافاصله در آب يخ گذاشتن .
زنجفر - شنگرف
گرم و خشك در دوّم و بعضى خشك در سوم و بعضى در دوم سرد دانستهاند . از سموم قتاله و 2 مثقال آن كشنده ، خناق و كرب و خفقان و جنود و اصلاح آن به قى با روغن گاو و طبيخ انجير و شويد و ماء العسل و غيره است . در آن شادنج مىباشد .
زنجبيل
تازهء آن در سوم گرم و در اول خشك و خشك آن در دوم خشك همراه با رطوبت اضافى است . مضر حلق و مصلح آن عسل و بادام . مقدار خوراك آن تا دو درم و مشابه آن در بعضى افعال دار الفلفل است .
زنگار ، زنگ مس
نوع معدنى و غير معدنى دارد . در چهارم گرم و خشك و از سموم كشنده است . گرد آن مضر حلق و مصلح آن شير تازه دوشيده و كره مىباشد .
مضر اعصاب و استعمال آن بدون ضرورت جايز نيست .
زوفا
بوستانى آن گرم در دوم و خشك در آخر اول است . نوع بيابانى آن بسيار گرم و حادتر است .
زهرهء حيوانات
همهء زهرهها تا چهارم گرم و خشك است . زهره بعضى از ماهيها و مارها و بعضى از وحوش سمى و مهلك است .
زيتون
ميوهء رسيدهء آن گرم در اول و خشك در دوم و نارس آن شديدا خشك