هستند نه به جهت خود عمل ، بلكه به سبب عناوين ثانوى كه بر عمل عارض مىشود .
ايشان آثار زيانبار عقيدتى ، اجتماعى ، اخلاقى و حقوقى را براى شبيهسازى تصور و در نتيجه از باب سدّ ذرايع « 1 » و مقدمهء حرام « 2 » با آن مخالفت كردهاند .
نقد دلايل قائلان به حرمت شبيهسازى انسان
دليل اول : شبيهسازى در واقع ، خلق و آفرينش انسان است درحالىكه در دين اسلام ، خلقت انسان ويژهء خداوند متعالى مىباشد .
براى نقد اين نظريه مىگوييم :
اولا ، خلق در زبان عرب به معناى آفريدن و تقدير است . « 3 » آفرينش خداوند گاهى مستقيم و بالمباشره ، صورت گرفته است ؛ مانند آفرينش آسمانها و زمين ، و گاهى با واسطهء ملائكه و انسان ؛ مانند همين شبيهسازى كه به عنوان يك پديدهء علمى نو ، در زمرهء مخلوقات الهى است . پس اين پديده نيز از دايرهء تقدير و آفرينش الهى خارج نيست . در واقع شبيهسازى ايجاد شىءاى از عدم نيست تا رقيب آفرينش الهى باشد ، بلكه اكتشاف راه ديگرى براى توالد و تكاثر انسان است .
ثانيا ، به حكم صريح آيهء كريمه
( وَ اللَّهُ خَلَقَكُمْ وَ ما تَعْمَلُونَ )
« 4 » عمل انسانها نيز مخلوق خداست . شبيهسازى انسان ، نوعى عمل انسان است و مخلوق خداست ؛ زيرا خداوند اين دانش را به او افاضه كرده است . آنچنان كه مىفرمايد :
( وَ لا يُحِيطُونَ بِشَيْءٍ مِنْ عِلْمِهِ إِلَّا بِما شاءَ ) .
« 5 »
هامش
( 1 ) . به حكم اين اصل و دليل ، كارهاى مباحى كه وسيلهء انجام دادن عمل حرامى گردد ، حرام است ؛ مانند فروش انگور به كسى كه مىخواهد آن را شراب كند . ( محمد تقى حكيم ، اصول العامة للفقه المقارن ، ص 39 ) .
( 2 ) . به حكم اين اصل ، ارتكاب فعل مباح كه مقدمهء ارتكاب عمل حرام است ، حرام مىباشد ؛ مانند خريد اسلحه براى قتل انسان بىگناه ( محمد كاظم خراسانى ، كفاية الاصول ، ج 1 ، ص 203 ) .
( 3 ) . محمد فيروزآبادى ، قاموس المحيط ، ج 3 ، ص 333 .
( 4 ) . صافات ( 37 ) آيهء 96 : « خداوند شما و اعمالتان را آفريده است » .
( 5 ) . بقره ( 2 ) آيهء 255 : « كسى از علم او آگاه نمىگردد ، جز به مقدارى كه او بخواهد » .