- يك تودهى قرمز كوچك ظاهر مىشود .
- اين ناحيه دردناك و حساس مىگردد .
- اين توده و بافتهاى اطراف آن به موازات تجمع عفونت ، شروع به تورم مىكنند .
- يك سر سفيد يا زرد از عفونت در مركز كورك ظاهر مىشود .
- ناحيهى مبتلا در لمس گرم بوده و ضربان دارد .
كوركها اغلب بدون درمان بهبود مىيابند . ممكن است آنها بتركند و عفونت آزاد شود يا به تدريج فروكش نموده و ناپديد شوند .
طرز معالجه : ابتدا بايد آش آبغوره ميل كرده كه اخلاط داخلى صاف و مزاج خنك و از فشار درد بكاهد و بعد شروع كنيد به معالجات خارجى و خارج كردن عفونتها .
براى درمان آن پماد اكتيول ( روغن سياه ) بر روى دهانهى دانه بگذاريد كه عفونت جمع و مكان نرم شود و بعد مقدارى بخور ماست بدهيد ، به اين قسم كه ماست را ( اگر ماست گاو باشد بهتر است ) با قاشق كاملا بهم بزنيد كه دوغ آبه بشود ، بعد يك تخته سنگ يا آهن را در داخل آتش بگذاريد كه كاملا داغ و سوزاننده شود ، بعد ظرف ماست را در زير كورك قرار بدهيد و پارچهاى روى آن بياندازيد كه كاملا مستود گردد ، بعد آن آهن يا سنگ داغ شده را در ظرف ماست فرو ببريد كه فورى بخارى متصاعد شود ، آن بخار متصاعد شده ، براى بهبود و پختن كورك و دمل بسيار مفيد است .
* گلولههايى كه زير دنبهى گوسفندان از كثافت خود آنها جمع شده است اگر تازهى آن باشد بهتر و اگر تازهى آن را به دست نياورديد خشك شدهى آن را بساييد و با ماست گاو مخلوط كرده و قدرى حرارت دهيد تا گرم شود و بر روى دمل و كورك بياندازيد . فورى دهان باز كرده و شروع به خارج شدن عفونت مىكند .
* باريجه را كه به زبان تركى به آن ( قارنيانيق ) مىگويند ، آن را به قدر 2 مثقال بكوبيد و بر دهان دمل بگذاريد و روى آن را ببنديد . كورك سر باز كرده و عفونتها بيرون خواهند آمد .
* پيه بز را نرم كرده و به قدر دهانه و اطراف كورك پهن كنيد و مقدار نيم مثقال زردچوبهى نرم را بر روى آن بپاشيد و بر دهانهى دمل بگذاريد تا 24 ساعت بر روى آن بماند ، سر باز خواهد كرد .
* نشاسته ( آميدان ) ، پوست خشخاش ( كوكنار ) ، بيخ هليمون ، گل خطمى ، كتيرا ، دانهى بزرك و شاهتره را به مقدار مساوى تهيه و نرم بساييد ، بعد در شير گاو خمير كرده و در مجاور آتش ملايمى بگذاريد و به هم بزنيد كه مانند خمير مايهى مغازهى خبازها شود ، هر 8 ساعت يكبار آن را بر روى دمل بگذاريد سر 8 ساعت عوض كرده و مجددا روى آن را ببنديد ، آنقدر تعويض كنيد تا كورك و دمل سر باز كند .
* كاغذ آبىرنگ را كه خمير آن با بلودوميتل باشد ، بسوزانيد و خاكستر آن را با باريجه مخلوط كرده بر روى كورك و دمل بگذاريد ، سر باز مىكند .
* اسيد بوريك را در آب جوش حل كرده ، بعد با پارچهى تميزى روى دمل را كمپرس كنيد .
* بيخ هليمون را نرم بساييد و با شير دختر ( شير مادرى كه دختر شير مىدهد ) خمير كرده و بر دهانهى دمل بگذاريد ، سر باز مىكند .
* سرگين گاو را در همان موقع كه از خود دفع مىكند داغداغ بر روى دمل ببنديد ، سپس صبر كنيد تا چند ساعت بماند ، دمل سر باز مىكند .
* گل خطمى را بجوشانيد و اسيد بوريك در آن بريزيد و با سفل آن قدرى انگم درخت آلو يا آلوچهى ساييده شده را مخلوط كنيد و بر سر دمل بگذاريد ، سر باز مىكند .
* اسپرزه را با شير مادرى كه دختر شير مىدهد يا شير گاو ( هركدام موجود بود ) خمير كرده ، بر روى دمل بگذاريد تا سر باز كند و به دليل اينكه دانههاى اسپرزه به موهاى بدن مىچسبند و شخص را ناراحت مىكنند
دائرة المعارف گياه درمانى ايران — صفحة 889
مساهمون: احمد حاجى شريف ( عطار اصفهانى )
ص٨٨٩