يعنى ، پس دستم را روى دندههاى پشت طرف راست جايى كه موضع كبد است ، گذاشته گفتم اينجا است كه درد مىكند پس اقرار كرد به آن .
و اين مطلبى است كه پاستور والرى رادو نيز در شرح ورم كبد بيان كرده است . « 1 »
پس از آن ، رازى به بيمار چنين مىگويد :
و قلت له انك تشتهى ان تسعل و انك انما تسعل سعلات صغارا يابسا فى ما بين مده طويله فاقر بذالك و سعل مثلها و انا حاضر .
يعنى و به او گفتم تو سرفه مىكنى سرفههاى كوتاه و خشك در فاصله مدت طويلى و اقرار كرد به آن و اتفاقا در همان موقع همانطور شروع كرد به سرفه كردن .
اين مطلب را مونگورو در كتاب بيمارىهاى كبد ، ضمن شرح علايم ورم كبد نوشته است . « 2 »
توضيح آنكه رازى و ابن سينا و ديگر پزشكان قديم ايران ، تنگى نفس و سرفههاى خشك مكرر را در شرح علايم اين بيمارى ذكر كردهاند ، سپس رازى به او چنين مىگويد :
و قلت له انك اذا تنفست تنفسا له فضل عظيم احسست الوجع الذى بك يزيده .
يعنى و گفتم به او اگر تنفس عميق بكنى ، دردى را كه حس مىكنى زيادتر مىشود .
اين مطلب نيز در تمام كتب پزشكى جديد به اين عبارت نوشته شده است . « 3 »
و باز به او مىگويد :
و انك تحس ايضا بثقل معلق من جانبك الايمن فى ما دون الشراسيف .
يعنى ، و همچنين حس سنگينى در طرف راست زير دندهها مىكنى .
اين مطلب نيز در كتابهاى امروزى نوشته شده است . « 4 »
معلوم است كه چه تعجبى به بيمار دست مىدهد ، وقتىكه مىبيند رازى فقط با گرفتن نبض ، مرض را تشخيص داده ، تمام علايم آن ( درد در ناحيه تحتانى پشت ، سرفههاى
هامش
( 1 ) .La douleur ressemble generalement un point de cote thoracique droit , bas situe( 2 ) .Elle s , accompagne de dyspnee et d , une toux seche frequente , parfois quinteus( 3 ) .Exasperee par les grandes inspirations( 4 ) .Sentiment de pesenteur douloureuse dans 1 , hypocondre droit