همه قوانين مذكوره بهر آماس محدب بر آن ترتيب به كار برند جز آنكه در اينجا تدبير تليين طبع به اعتدال از اشربهء ملينه مثل آب فواكه و سكنجبين و شربت تمر هندى و ماء الجبن به اندك بنفشه و آب عنب الثعلب يا آب لبلاب ممزوج به آب چقندر بايد كرد و در مزورات چقندر و لبلاب و قرطم آميزند و بعد از چهارم يا هفتم روز خيارشنبر در آب لبلاب يا آب كرفس دهند .
و اگر طبع نهايت قبض باشد در سكنجبين و ديگر اشربه اندكى سقمونيا حل كرده بدهند و بعد چهارده روز وقت انحطاط در مزورهء تخم قرطم و بسفائج و افتيمون براى تليين طبع بايد پخت و از صبر و غاريقون و تربد و مانند آن مسهل سازند و اين سفوف محلل ورم و مفتح سده و ملين طبع به كار برند پوست هليلهء زرد ده درم تخم كشوث تخم كاسنى مغز تخم خيار مغز تخم بادرنگ هر يك دو درم لك مغسول ريوند چينى هر واحد يك درم و نيم سقمونيا نيم درم شربتى دو درم به ماء الجبن .
[ صاحب كامل ]
صاحب كامل گويد كه اگر ورم جگر حار باشد ابتدا به فصد باسليق از جانب راست كنند و اخراج خون به حسب حاجت نمايند اگر قوت و سن و وقت و غيره مساعدت كند .
و اگر مريض را عادت به اخراج خون باشد بايد كه اخراج آن زياده كنند و ماء الشعير به شكر بدهند و بعد دو ساعت سكنجبين شكرى ساده بنوشانند و براى رفع قبض تليين طبيعت به آب لبلاب و فلوس خيارشنبر كنند و حقنهء لين معمول به سپستان و عناب و بنفشه و جو كوفته و چقندر و سبوس و خطمى و شكر سرخ و روغن بنفشه و روغن گل استعمال نمايند و مع لك بايد كه نظر كنند اگر ورم در جانب محدب بود بايد كه اكثر عنايت به ادرار بول نمايند و قرص زرشك از يك درم تا يك مثقال با يك و نيم اوقيه سكنجبين مع آب كاسنى مروق و آب عنب الثعلب مروق و آب كشوث هر واحد پانزده درم صباح بدهند و شب وقت خواب مقدار دو درم از اين سفوف با ده درم سكنجبين شكرى ساده دهند بگيرند مغز تخم خيار مغز تخم بادرنگ مغز تخم خربزه هر واحد پنج درم تخم كاسنى و كشوث و طباشير هر كدام سه درم باديان تخم كرفس انيسون هر يك دو درم گل سرخ عصاره زرشك هر واحد چهار درم ريوند چينى يك و نيم درم همه را باريك سائيده استعمال نمايند و اين قرص نافع ورم حار در محدب كبد است گل سرخ شش درم زرشك چهار درم طباشير رب السوس هر واحد يك و نيم درم زعفران سنبل مصطكى هر واحد يك درم همه را باريك سائيده به آب عنب الثعلب سرشته هر قرص به وزن درم تا مثقال بسازند و يكى به ماء الاصول و سكنجبين بخورند و اين قرص نيز نافع است گل سرخ پنج درم زرشك سه درم طباشير يك و نيم درم مغز تخم خيار مغز تخم بادرنگ و لك منقى و فوه و سنبل و زعفران و افسنتين هر واحد نيم درم ريوند چينى يك درم همه را باريك سائيده به آب كاسنى سرشته قرص سازند .
و اگر حرارت مفرط باشد دو دانگ كافور در اين قرص افزايند .
و ايضا كسى را كه در محدب كبد او و ورم بود ماء الجبن به سكنجبين ساخته با سفوف مركب از مغز تخم خيار و مغز تخم بادرنگ و تخم كرفس و انيسون و باديان هر واحد به قدر حاجت بنوشانند و طعام عليل به كرفس و باديان و كاسنى و جو مغسول و مانند آن سازند .
و اگر ورم حار در جانب مقعر كبد باشد بايد كه اكثر عنايت به اسهال بود بهر آنكه اين جانب مشارك امعا است و اسهال صاحب او كنند به آب لبلاب و آب كاسنى و آب عنب الثعلب هر كدام مروق نموده در چهل درم آن هفت درم فلوس خيارشنبر ماليده با يك درم روغن بادام در سرما نيم گرم و در گرما سرد كرده بدهند و قرص طباشير ملين با سكنجبين بدهند و ماء الجبن با فلوس خيارشنبر و هليله به اين سفوف فائده تمام دارد و نسخه سفوف همان است كه در آخر قول ايلاقى گذشت و تنقيهء بدن صاحب آن به مطبوخ فواكه نمايند و در آن حقنهء لينه استعمال نمايند تا ماده را جذب كند و به اسهال خارج نمايد .
و ايضا شير شتر كه از نيم رطل شروع كنند و به تدريج به يك و نيم رطل رسانند به اين سفوف به غايت مفيد است پوست هليلهء زرد و كابلى هر واحد پنج درم پوست هليلهء آمله هر واحد سه درم تخم كاسنى و كشوث و باديان هر واحد دو درم همه را باريك سائيده سه درم با شير شتر بايد داد تا هفت روز .
و چون تب نباشد اين قرص به ماء الجبن بدهند .
و اگر تب بود به شيرهء تخم خرفه و مغز فلوس بايد داد گل سرخ شش درم زرشك و لك مغسول هر واحد چهار درم طباشير سه درم ريوند چينى و صندل سفيد و تخم كاسنى و تخم كشوث هر واحد دو درم باديان انيسون هر واحد يك و نيم درم زعفران يك درم ترنجبين شش درم همه را باريك سائيده به آب ترنجبين سرشته قرص سازند هر يك به وزن مثقالى .
و اگر حرارت قوى باشد كافور نيم درم افزايند .
و اما اضمده بايد كه در ابتدا مركب از اشيايى باشند كه دفع و منع ماده ببرد و قبض خود كنند مثل قيروطى معمول از آب كاسنى و گشنيز و جرادهء كدو و عنب الثعلب و آب برگ انگور و گلاب و آب حى العالم و آب بارتنگ با روغن گل و موم سفيد مضاف به سوى آن اشياى طيب الرائحه مثل صندل و گل سرخ و كافور و گلاب .
و چون در روز سوم و چهارم باشد بعض اشياى محلله مثل بابونه و اكليل الملك و خطمى و جو اضافه نمايند و مدام در اشياى محلله در تزايد ورم زياده كنند .
و چون ورم به منتهى رسد اضمده مركب از اشياى قابضه مبرده و محلله مساوى نمايند .
و چون ورم در انحطاط شروع كند از اشياى