و خبث الحديد در آن يافته شود و اگر آماس درد كند در طبيخ بابونه و اكليل الملك نشينند .
و اين معجون صاحب شقاق و بواسير را طبع نرم دارد مقل ده درم كتيرا پنج مثقال انجير فربه مويز سياه دانه بيرون كرده و چند وزن مقل و كتيرا همه را كوفته شبانگاه يا پيش از طعام پنج درم بخورند .
و اين جوارش مقل صاحب شقاق و بواسير و درد مقعد را سود دارد هليلهء كابلى بليله آمله انيسون مصطكى هر يك ده درم نانخواه پنج درم همه را كوفته بيخته به روغن شفتالو چرب كنند و بست درم مقل را در آب حل كرده ادويه بدان بسرشند شربتى دو درم تا سه درم به آب گرم .
و اين حب مقل طبع را نرم كند هليلهء كابلى ده درم باقى اجزاى اين همان است كه در قول عيسى گذشت مگر در اينجا وزن مقل پانزده درم است .
و اگر شقاق كهنه باشد آن را بخارند تا خون بسيار برود پس به مرهم باسليقون علاج كنند و غذا صاحب اين علت را قليه گندنا به زردهء بيضهء مرغ و روغن گاو و روغن كوهان شتر مناسب و طعامهاى آشاميدنى بايد خورد و خوردن مغز بادام و فندق و نارجيل و مويز و انجير سودمند بود .
و اگر از اين حريره سازند جائز است و شراب مويز كهنه و شراب دوشابى كه در هر دوا داخل كرده باشند .
[ ابن الياس ]
ابن الياس گويد كه اگر به سبب يبوست مفرط يا حرارت باشد هر صبح جلاب از شربت بنفشه ترنجبين هر واحد ده درم بنوشند غذا مزورهء ماش و كدو خورند و پيه بط پيه ماكيان پيه بز مغز ساق بقر در روغن بنفشه گداخته بر موضع طلا كنند .
و اگر با شقاق التهاب و درد شديد باشد اين طلا استعمال نمايند سفيده ارزيز يك درم سفيدى بيضه ده درم كافور يك دانگ با هم سرشته طلا كنند .
و يا بگيرند آب عنب الثعلب و آب كاسنى و آب گشنيز تر و آب برگ خرفه و آب خبازى و آب خطمى هر واحد بست درم روغن بنفشه و موم صاف سفيد هر واحد ده درم كتيرا كوفته بيخته يك درم موم و روغن را گداخته در هاون اندازند و كتيرا داخل كرده قيروطى ساخته استعمال نمايند .
و اگر از آن خون سبلان كند هر صباح قرص كهربا يا قرص گلنار هر كدام كه باشد يك مثقال كوفته به رب به آميخته بخورند و غذا مزورهء سماق تناول نمايند و ذروراتى كه در باب بواسير مذكور شد بپاشند .
[ خنجدى ]
خنجدى گويد كه علاجش تناول اغذيه مبرده مرطب و ترك مسخنات و مجففات و ملازمت اغذيه ملينه و كشك جو مع لحوم فاضله و قرعيه و اسفاناخيه و امراق دسمه است و اشربهء مرطبه مثل شربت نيلوفر و شربت بنفشه و تليين طبيعت به ترنجبين و خميرهء بنفشه و لعابات مزلقهء ملينه و تمريخ مقعد به شحوم معروفه مثل پيه بز و بط و ماكيان و مغزها و تدهين به روغن بنفشه و روغن اليه و روغن كنجد و روغن كدو و قيروطيات به روغن بادام و موم و جلوس در آبهاى شيرين نيمگرم نافع بود و بنفشه و نيلوفر و خطمى و عنب الثعلب و كاكنج ضماد كنند و همين ادويه در آب پخته نطول سازند .
و چون با شقاق حرارت و يبس نباشد مرهم سفيداب و مرهم باسليقون و پيه ماكيان و بط و قدرى زفت آميخته و همه را مرهم ساخته استعمال نمايند .
و چون شقاق مزمن باشد بعد حك و سيلان خون به مرهم معمول از مرداسنگ و زيت و صمغ حبة الخضرا علاج كنند .
و اين مرهم انواع شقاق و خصوصاً آن را كه با وى الم شديد باشد بليغ النفع است مر اقاقيا دمالاخوين شادنج مغسول شياف ماميثا كندر سفيداب مساوى افيون ربع جزو ادويه را باريك سائيده به روغن گل و موم و زردهء بيضه آميخته مرهم سازند و مكرر استعمال نمايند و اگر در اين كرم قرمز وزن نصف ادويه اضافه كنند نفع او ابلغ باشد .
[ سعيد ]
سعيد گويد كه علاج شقاق به مرهم سفيداب مع سفيدى بيضه و كافور و روغن گل و حى العالم كنند و مريض را در آب رياحين نشانند .
و اگر التهاب شديد باشد تضميد موضع به زرده بيضه و مغز ساق بقر و بيه ماكيان و كتيرا و نشاسته و افيون و گل ارمنى و موم و روغن نمايند و مريض را از اغذيه كثير و از شراب و حلوا منع كنند و اسپغول بجلاب بخورانند و غذا شورباى بچهء مرغ يا مزوره اسفاناخ دهند .
[ انطاكى ]
انطاكى گويد كه تنقيه و تليين مزاج و ترطيب كنند و مثل مرهم ابيض در يابس و اسود در رطب به كار برند و اين مرض گاهى در بلاد بارده به قتل رساند و مجرب صحيح اين است كه پيه خنزير گداخته فتيله بدان آلوده در مقعد گرم گرم نهند و از سردى حفاظت نمايند و اگر به نشود مكرر استعمال كنند .
و ايضا از آنچه تجربه كردهايم اين است كه سر سگ را بتمامه بسوزند پس با همچند آن صبر سائيده بپاشند كه عجيب است و كذا پيه ماكيان و روغن بنفشه و موم و افيون و مر مرهم ساخته و كبوس خاكستر صعتر مع صبر يا به زردهء بيضه و هر روغن كه در آن رصاص حك كرده باشند .
[ ابن نوح ]
ابن نوح گويد كه اگر شقاق با التهاب و حرارت باشد اين مرهم اسفيداج آن را نيكو است موم مصفى در روغن گل گداخته در آن سفيداب به قدر كفايت اندازند و بر آن سفيدهء بيضه انداخته حل كنند تا مستوى گردد پس اگر التهاب شديد باشد كافور در آن داخل كنند و اگر حرارت و التهاب نباشد لزوم حب مقل و معجون آن نمايند .
و اين طلا به كار برند موم سرخ به روغن خيرى يا روغن سوسن و پيه بط و ماكيان به وزن موم و روغن بگدازند و بر آن قدرى كتيرا سوده اندازند و در هاون حل كنند تا مجتمع گردد و بردارند .
و اگر درد شدت كند در آبى كه بابونه و اكليل الملك پخته باشند بنشانند و بعد از آن شياف