مخازن التعليم ( فارسى ) — صفحة 13
باشد و آن بر سه قسم است 1 سوء مزاج و 2 مرض تركيب و 3 تفرق اتصال سوء مزاج آنست كه اول مرض عارض شود باعضاء مفرده مرض تركيب آنست كه اول باعضاء مركب عارض شود تفرق الاتصال آنست كه بهر دو اولا عارض شود سوء مزاج بر دو قسمست مفرد و مركب مفرد چهار قسم است 1 حار 2 بارد 3 رطب 4 يابس مركب نيز بر چهار قسم است 1 حار رطب 2 حار يابس 3 بارد رطب 4 بارد يابس و هريك ازين هشت قسم يا ساذج بود يا مادى و ماده يا مجاور و متصق عضو بود يا مداخل و نافذ و اين مداخل يا مورم بود يا غير مورم كه عضو آن ماده را تشرب كند امراض تركيب نيز چهار قسم است 1 امراض خلقت و 2 امراض مقدار و 3 امراض حدد و 4 امراض وضع امراض خلقت نيز چهار قسم است يكى امراض شكل مانند سر كه پهن باشد دوم امراض مجارى مانند كشاده شدن ثقبه غلبيه سوم امراض تجاويف مانند اتساع كيسهء انثيين چهارم امراض سطوح اعضا مانند ملاست معده امراض مقدار دو قسمست يكى آنكه زياده شود عضو مانند عظم زبان دوم آنكه كم شود مانند هزال مفرط امراض عدد نيز دو قسم است يكى آنكه زياده شود عضو مانند اصبع زائد دوم آنكه بنقصان باشد مانند نقصان اصبع امراض وضع مانند زوال عضو از مكان خود بخلع و غير خلع اما تفرق اتصال مختلف مىباشد اسم آن باختلاف محل آنكه در جلد واقع شود خدش گويند و آنچه در لحم واقع شود جراحت گويند و اين جراحت اگر قديم بود قرحه گويند و همچنين آنچه واقع مىشود در عظم و غضروف و عصب و عروق هريك باسم مخصوص است و كسى را كه در قلب جراحت رسد بميرد و اما مرض مركب آنست كه حادث شود از اجتماع امراض مرض واحد كه او را اسم خاص و علاج خاص باشد مانند ورم مرض يا اصلى باشد و يا شركى كه تابع اصلى باشد پس مختلف مىشود حال شركى در قوت و ضعف بسبب اختلاف حال اصلى و متقدم