شمالي است مىرسيد . أقاليم هفتگانهء اين كتاب خطى است « 1 » ومؤلف از شرق إقليم أول مىگيرد ورو به غرب به شرح آن مىپردازد . سپس إقليم دوم وسوم وساير أقاليم را شرح مىدهد . كتاب جغرافيائى فارسي « حدود العالم من المشرق إلى المغرب » كه در سال 372 يعنى درست 376 سال پيش از اين كتاب نوشته شده است ، همين تقسيمبندى را دارد .
فرق اين دو كتاب اينستكه حدود العالم كتابي است كه مؤلف آن پاى از حدود مطالب جغرافيائى بيرون نگذاشته است . در صورتيكه مؤلف كتاب هفت كشور به شهرهاى معظم هر كشورى كه مىرسد ، شرحي از عجايب وغرايب كه پارهاى از آنها را ديده وبيشتر آنها را شنيده است ، مىنويسد .
بيشتر اين عجايب از جريانهاى عادى طبيعت بيرون است وامروز نمىتوان آنها را پذيرفت وباور داشت نظير چشمهاى كه إكسير از آن ترشح مىكند « 2 » ، يا تودههاى تخم پرندگان كه به شكل گنبدهاى بزرگ سفيد در آمده باشد « 3 » ، يا طرز تخمگذارى شتر مرغ « 4 » ، يا عنبر موم زنبوران عسل است « 5 » ، يا بچهء كرگدن سر از شكم مادر بيرون مىكند وعلف مىخورد « 6 » ، يا نهنگ جانورى است كه يك سوراخ در تن اوست وآن دهان است « 7 » ، يا تخم ما هي در خشك ملخ ودر آب ما هي مىشود « 8 » ، يا نطفه گرفتن زن از درخت « 9 » ، يا هنگامهگيران كه با صداى طبل مورچگان را از صندوق بيرون آورند وبه جنگ اندازند « 10 » ، يا شرح چاقى بىاندازهء زنان مصر « 11 » ، يا كرمى كه با لگد كردن آن آب سبو گنده شود « 12 » ، يا شنيدن آواز فلك كه از سائيدن فلكها بر يكديگر برمىآيد « 13 » يا حركت دوردايم « 14 » ونظاير آنها .
هامش
( 1 ) - همين كتاب ص 13 .
( 2 ) - همين كتاب ص 34 .
( 3 ) - همين كتاب ص 34 ،
( 4 ) - همين كتاب ص 46 .
( 5 ) - همين كتاب ص 35 .
( 6 ) - همين كتاب ص 31 .
( 7 ) - همين كتاب ص 20 .
( 8 ) - همين كتاب ص 20 .
( 9 ) - همين كتاب ص 117 .
( 10 ) - همين كتاب ص 79 .
( 11 ) - همين كتاب ص 68 .
( 12 ) - همين كتاب ص 89 .
( 13 ) - همين كتاب ص 25 .
( 14 ) - همين كتاب ص 53 و 95 .