دو نهر مىشود يكى از پشت ديوار باغ شاه گذشته ، وارد باغ و آسياى كلانتر مىشود و از آنجا به باغات طواحين جنوبى تقسيم مىشود و نهر ديگر دارد كه از حوضخانهء كه بيرون مىآيد كه حوضخانهء زنانه است به شتر گلوى باغ شاه گردش كرده ، داخل آسياى خونى مىشود و از آنجا گذشته ، به فاصلهء كمى آن دو نهر به هم متصل مىگردد و از باغات و عمارات عبور كرده تا موضع مقسم به ده جوب و نيم منقسم مىشود و آبى در آنجا به قدر نيم جوب از چشمهء دنبلى بيرون مىآيد كه زياده بر ده جوى منقسم مىشود . و اين قسمت از قديم الايام برقرار بوده و به قراء و مزارع تقسيم مىشود . و اين آب نصف خالصهء ديوانى و نصف اربابى است . و نصاب قسمت آن را سيصد و هشت طاق قرار دادهاند هر طاقى يك روز و هر روزى هفتاد و پنج سرجه مىگويند ( سرجه جامى است كه ته او سوراخ كوچكى دارد كه آب را به او پيمايش مىكنند و هر شش سرجه يك ساعت نجومى مىشود ) . از اين قرار است :
308 طاق فين عليا - 35 طاق / فين سفلى 98 طاق / حسنآباد - 60 طاق / مزرعهء درب فين - 67 طاق / وقف شهر - 8 طاق / مزرعهء لتحر - 40 طاق
و تقريبا از اين آب و ملك ده هزار نفس از مالك و رعيت و مستأجر گذران مىكنند . حاصل آنجا از باغات همه نوع درختى خوب و برومند مىشود و غالب اشجار انار زاغه و شاه پسند و شيرين پروانه و پوست نازك دارد . انگور عكسرى بىدانه و صاحبى و شيرازى خوب دارد . آلوچه و قيسى و زردآلو و هلو و شليل زرد و سرخ و شفتالو و گلابى و آلوبالو و انجير بىدانه و انواع توت خوراكى دارد . حاصل زمينى گندم و جو و جوزق و كرچك و ساير حبوبات دارد .
قم نامه ( مجموعه مقالات ومتون درباره قم ) ( فارسى ) — صفحة 284
مساهمون: سيد حسين مدرسى طباطبائى
ص٢٨٤