ميل به گرمى دارد چنانكه غله آنجا را در چهل روز از عيد نوروز سلطانى حصادت مىنمايند .
مضافات معتبر دارد كه همه نوع اشجار و فواكه از او به عمل مىآيد خاصه انار زاغه كاشان در نهايت لطافت است . حد جنوبى كاشان دهات و مزارع كوير است كه هواى گرم و خشك دارد به اين واسطه در تابستان مردم آنجا كه اندك مادهء مستعدى دارند دماغشان پريشان مىشود . به اين جهت اهتمام اهالى آن ولايت در صرف كردن ميوهءهاى مرطوبى [ است و در آن ] اسراف مىكنند چنانكه ذخيرهء اهالى قم در زمستان نان خانه مىباشد اهل كاشان اندوختهء زمستان خود را انار و خربزه و هندوانه قرار مىدهند ، از اين جهت در حدوث گرانى و سختى اكثر اواسط الناس و فقراء آنجا متفرق مىشوند .
به حسب ظاهر از ساير بلاد حواشى آبادتر و خوش نماتر است . يكى از مستحسنات آنجا سرداب است كه در زيرزمين مىكنند ، چنان خاك سخت دارد كه بدون صرف آجر و گچ زمانى دراز به جا مىماند .
با وجود حدت هواى كاشان در آن سردابها بىزحمت نمىتوان ريست كرد . در حقيقت اين موهبت بزرگى است . عقرب و پشهء كاشان مشهور است به خصوص پشه . گويا استخوان دارد .
اكثر مردم آن ولايت با هوش و ذكاء . در صدر طلبى و عصبيت نهايت اهتمام را دارند . در مفاخرهء شهر و اهالى ولايت خود اغراق كامل دارند كه يكى از ظرفاء قم به طريقهء ظرافت گفته بود كه عيب كاشان اين است كه يخ آنجا به سردى يخ قم نيست ، جمعى از عقلاء كاشان گفته بودند كه بارها امتحان كردهايم يخ كاشان از جميع بلاد سردتر است !
قم نامه ( مجموعه مقالات ومتون درباره قم ) ( فارسى ) — صفحة 250
مساهمون: سيد حسين مدرسى طباطبائى
ص٢٥٠