هوشمند كه بسا اثرات مفيد عقلانى و معنوى در او توصيف مىشود . هرگاه كوتاهتر و ريزتر از معمول باشد اگر نارسا و تاريكبين و كوتاهفكر و سستعنصر بىارادهء قابل حمايت شناخته نشود لااقل داراى مزاياى مربوط به خود نيز نمىباشد .
از آنجا كه هر شىء اعم از انسان و نبات و حيوان تا آن زمان حكم وضعى او بر او صادر مىشود كه از حد خويش فروتر و فراتر نرفته در اعتدال بوده باشد ، از آنجا كه فى المثل گرمابه تا وقتى اسم و رسم حمام بر او نهاده مىشود كه حرارت آب و هواى فضاى آن متناسب با طلب و تحمل و قابل قبول بدن بوده باشد و هرگاه جز اين و در حرارت و برودت فوق عادت شود حمام نه بلكه يا تنور و يا يخچال به او نام نهاده مىشود ، پس در اين صورت هرچه از اندام و اجزاء در حد خود باشد خوب و در احكام مربوط به خود و چون از آن كمتر و زيادتر و ضعيفتر و قوىتر باشد بد و در حد خود معيوب شناخته مىشود به اين معنا كه مثلا بينى مستقيم متناسب كه فكر صحيح و درايت كامل و انديشههاى عالى را مىرساند چون از اين بگذرد و كوتاه و بلندتر از معمول شود در كوتاهى نقصان انديشه و ترديد و تزلزل و عدم عفاف و پاكدامنى و در بلندى افكار شوم ماليخوليايى و گاهى جنون و امثال آن را معلوم مىكند يعنى به همان مقدار كه كوتاه و بلند شده است داراى معايب مىگردد و در اين صورت كم و زياد هر قامت و اجزاء بدن مزيّت اصل خود آن را نداشته به بدى و ناپسندى مىگرايد و تا بهتر از اين تفهيم شود مثلى ديگر ذكر مىشود .
در علم قيافهشناسى زيبايى خود از بهترين نشانههاى خوبى و خوشباطنى و خوبانديشى و پسنديدگى آمده كه تنها صورت زيبا را تمام محاسن همراه مىباشد ، اما همين حسن صورت و زيبايى چون از حد بگذرد از آنجا كه از همهسو مورد توصيف واقع مىشود برايش كبر و خودپسندى و قساوت و توقع و نچسبى و كماعتنايى به مردم و كوچك بينى اطرافيان و تنبلى و دلآزارى مىآورد و اين مسئلهايست كه بايد طلبهء اين علم چنانچه سابقا ذكرش گذشت دقت داشته به نظر آورد ، چنانچه در ديگر مسائل هم جارى بوده در جبر و تفويض كه ( بينين ) آن
طهران قديم ( فارسى ) — صفحة 580
مساهمون: جعفر شهرى باف
ص٥٨٠