داخل باشند و بنا بر اول تخصيص بواسطهء كثرت انتفاع است زيرا كه آدم بيش از بهايم از زمين نفع ميبرد
« و فى كتاب الخصال عن على عليه السلم قال خلقت الارض لسبعة بهم يرزقون و بهم يمطرون و بهم ينصرون : ابو ذر و سلمان و المقداد و عمار و حذيفة و عبد اللَّه ابن مسعود قال على عليه السلم و انا امامهم و هم الذين شهدوا الصلاة على فاطمة عليها السلم »
فِيها فاكِهَةٌ
در زمين انواع ميوههاست و تنكير آن اشارت بر تكثير آنست
وَ النَّخْلُ ذاتُ الْأَكْمامِ
و در زمين درخت خرماست كه آن خداوند غلافهاست زيرا كه ثمرهء آن قبل از انشقاق مشتمل بر غلافها و پردههاست و تخصيص جهت فضيلت و مشابهت آن است به انسان در حديث رسالت پناه صلّى اللَّه عليه و إله وارد شده كه
اكرموا عمتكم النخلة
وَ الْحَبُّ
و در زمين است دانهء مانند برنج و گندم و جو و ارزن و غير ذلك
ذُو الْعَصْفِ
و ان حب خداوند برك خشكست و مراد از عصف كاهى است كه دانه را از آن جدا مى سازند و بخورد دواب ميدهند تصريح به آن به جهت انتفاع از آنست
وَ الرَّيْحانُ
و ديگر در زمين ريحانيست كه بوى خوش دارد و بواسطهء تقويت آن را بو ميكنند مىتواند كه مراد از ريحان همين ريحان معروف و مشهور باشد و ميتواند كه مراد مطلق مشموم باشد و جمعى از مفسرين گفتهاند كه مراد از ريحان رزق خلايق است و در حديث حسين بن خالد است كه
« الريحان ما يؤكل منه »
و بعد از ذكر اين نعمتها خطاب بجن و انس كرده ميفرمايد كه
فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ
پس بكدام نعمتهاى پروردگار خود تكذيب ميكنيد و انكار مينمائيد ؟ على بن ابراهيم روايت كرده كه در ظاهر اين آيه خطاب بجن و انس است و در باطن فلان و فلان چنانچه از حضرت صادق عليه السلم در تفسير اين آيه روايت كرده كه
« قال اللَّه تبارك و تعالى و تقدس فباى النعمتين تكفران بمحمد ام بعلي صلوات اللَّه عليهما »
و در اصول كافى در حديث مرفوع روايت كرده كه
« قوله تعالى فباى آلاء ربكما تكذبان أ بالنّبى ام بالوصى »
و نيز در كافى از حماد بن عثمان روايت كرده كه او گفت كه من از حضرت صادق عليه السلم شنيدم كه فرمود مستحبّ