خداى بخشنده و از دلايل داله بر وحدانيت و ربوبيت او جل شأنه به جهت فرط اشتغال بمحسوسات و انهماك در شهوات
نُقَيِّضْ لَهُ شَيْطاناً
بر گماريم مر او را شيطانى يعنى تخليه كنيم ميان او و شيطان و فرو گذاريم او را بمنع لطف و توفيق تا شيطان او را وسوسه كند
فَهُوَ لَهُ قَرِينٌ
پس آن شيطان مر او را همنشين و مصاحب شود و پيوسته اضلال او نمايد
وَ إِنَّهُمْ لَيَصُدُّونَهُمْ عَنِ السَّبِيلِ
و بدرستى كه آن شياطين هر آينه باز ميدارند اين اعراض كنندگان از راه حق را از راه
وَ يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ مُهْتَدُونَ
و مىپندارند اين جماعت اينكه ايشان راه به حق يافتگانند . و چون مراد از « من يعش » جنس عاشى و از شيطان جنس شيطان است كه مفاد آن جمعيت است بنا برين براى عاشى و شيطان ضمير جمع آورد و ايراد ضمير مفرد باعتبار لفظ آنهاست پس ايراد جمع باعتبار معنى و ايراد مفرد بحسب لفظ است
حَتَّى إِذا جاءَنا
تا آنكه چون ميآيد عاشى از ذكر رحمن عزّ و جل نزد ما يعنى نزد جزاى مادر عرصهء محشر . و بكر جاءانا بصيغهء تثنيه خوانده يعنى تا وقتى كه بيايند عاشى و شيطان
قالَ
گويد آن عاشى بقرين خود شيطان
يا لَيْتَ بَيْنِي وَ بَيْنَكَ بُعْدَ الْمَشْرِقَيْنِ
اى كاشكى بودى ميان من و ميان تو دورى ميان مشرق و مغرب تا هرگز من تو را نديدمى و تو وسوسه و اضلال من نميكردى
فَبِئْسَ الْقَرِينُ
پس بد همنشينى تو . و بعد ازين تمنا گفته شود به او كه
وَ لَنْ يَنْفَعَكُمُ الْيَوْمَ
و سود ندهد شما را امروز اين آرزو و تمنا
إِذْ ظَلَمْتُمْ
چون كه شما ستم كرديد بر نفسهاى خود در دنيا و تابع شيطان شديد
أَنَّكُمْ
اى لانكم
فِي الْعَذابِ مُشْتَرِكُونَ
يعنى اين عدم نفع بواسطهء آنست كه شما هستيد در عذاب شريك يكديگر و بعد و دورى از عذاب ممكن نيست . على بن ابراهيم آورده
« عن ابى حمزة الثمالى عن ابى جعفر عليه السلم قال نزلت هاتان الايتان هكذا : قول اللَّه عز و جل
حَتَّى إِذا جاءَنا
يعنى فلانا و فلانا يقول احد هما لصاحبه حين يراه
يا لَيْتَ بَيْنِي وَ بَيْنَكَ بُعْدَ الْمَشْرِقَيْنِ فَبِئْسَ الْقَرِينُ
فقال اللَّه عز و جل لنبيه صلى اللَّه عليه و آله و سلم قل لفلان و فلان و اتباعمها
لَنْ يَنْفَعَكُمُ الْيَوْمَ إِذْ ظَلَمْتُمْ
آل محمد صلوات اللَّه عليه و عليهم حقهم
أَنَّكُمْ فِي الْعَذابِ مُشْتَرِكُونَ
»
ازين حديث