بودند يعنى خفتگان بودند در نيمروز چون قوم شعيب ، تخصيص در اين دو وقت به جهت آنست كه زمان آسايش و استراحت و غفلت است و توقع عذاب در آن نيست پس بليت غير منتظر صعبتر است چنانچه نعمت غير مترقب خوبتر است .
فَما كانَ دَعْواهُمْ
پس نبود درخواست ايشان
إِذْ جاءَهُمْ بَأْسُنا
وقتى كه آمد بديشان عذاب ما
إِلَّا أَنْ قالُوا
مگر آنكه گفتند كه :
إِنَّا كُنَّا ظالِمِينَ
بدرستى كه بوديم ما ستمكاران بر نفس خود كه تكذيب پيغمبران مىكرديم و چون نزول عذاب و رفع تكليف براى هر قومى غير از قوم يونس مقارن يكديگرند پشيمانى ايشان فايده ندارد .
و بعد از انذار از عقوبت دنيويه تهديد از عقوبت اخرويه مىكند و ميفرمايد كه
فَلَنَسْئَلَنَّ الَّذِينَ
پس هر آينه خواهيم پرسيد از روى توبيخ و تعنيف آنان را كه
أُرْسِلَ إِلَيْهِمْ
فرستاده شدهاند بديشان پيغمبران كه آيا قبول رسالت آن پيغمبران كرديد و امتثال أوامر و نواهى ايشان نموديد يا نه ؟ پس معلوم شد كه سؤال در اين آيت بر سبيل تقريع و توبيخ است و در آيت «
وَ لا يُسْئَلُ عَنْ ذُنُوبِهِمُ الْمُجْرِمُونَ
» بطريق استعلام است يا آنكه اول در موقف حساب و ثانى وقت حلول عقابست
وَ لَنَسْئَلَنَّ الْمُرْسَلِينَ
و هر آينه خواهيم پرسيد فرستاده شدگان را كه شما تبليغ رسالت خود بامت كرديد ؟
پيغمبران گويند : آرى اداء رسالت خود كرديم .
فَلَنَقُصَّنَّ عَلَيْهِمْ
پس هر آينه بخوانيم بر رسل و مرسل اليهم آنچه را كه كردند و گفتند
بِعِلْمٍ
بدانش خود يعنى در حالتى كه عالميم بظواهر و بواطن ايشان
وَ ما كُنَّا غائِبِينَ
و نبوديم ما دور و بى خبر از ايشان تا آنكه حقايق احوال ايشان بر ما پوشيده باشد .
وَ الْوَزْنُ
و سنجيدن اعمال و تميز ميان ثقيل و خفيف آن
يَوْمَئِذٍ الْحَقُّ
در روز قيامت راست و درست است . در حقيقت و كيفيت « وزن » دو قول است : يكى آنكه اعمال