سئل الصادق عليه السّلام « هل المراد بقوّة بدنيّة أو قلبيّة ؟ فقال عليه السّلام : بهما جميعا »
وَ اذْكُرُوا ما فِيهِ
و بخوانيد آنچه را كه در كتاب توراة مثبت است ، و
عن الصادق عليه السّلام « و اذكروا ما فيه أى ما فى تركه من العقوبة »
يعنى و به ياد بياوريد آنچه را كه در ترك آن است از عقوبت و عذاب
لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ
تا آنكه شما پرهيز كنيد از معاصى و از موجبات عذاب .
ثُمَّ تَوَلَّيْتُمْ مِنْ بَعْدِ ذلِكَ
پس روى بگردانيديد شما يعنى روى بگردانيدند اسلاف شما پس از اخذ عهد و پيمان از وفاء به آن عهد
فَلَوْ لا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَتُهُ
پس اگر نه فضل خداى تعالى و رحمت او جلّ شأنه بودى بر اسلاف شما بتوفيق توبه ، و بر شما بارسال پيغمبر آخر الزمان صلوات اللَّه عليه و آله كه تا شما را دعوت به حق كند
لَكُنْتُمْ مِنَ الْخاسِرِينَ
هر آينه ميبوديد شما و اسلاف شما از جملهء زيانكاران .
وَ لَقَدْ عَلِمْتُمُ الَّذِينَ اعْتَدَوْا مِنْكُمْ فِي السَّبْتِ
و به خدا قسم كه بتحقيق دانستيد شما آنان را كه از حد فرمان و قرق الهى در گذشتند بصيد نمودن ماهى ممنوع از قوم شما در روز شنبه
فَقُلْنا لَهُمْ
پس گفتم مر ايشان را بواسطهء تجاوز از حد الهى :
كُونُوا قِرَدَةً خاسِئِينَ
باشيد شما جامع صورت ميمونى و صفت ذليلى و خوارى و مراد از « قول » جعل است ، يعنى بر گردانيديم ايشان را ميمون و ذليل و خوار
فَجَعَلْناها
پس گردانيديم آن عقوبت مسخ را
نَكالًا لِما بَيْنَ يَدَيْها وَ ما خَلْفَها
فضيحتى براى كسانى كه پيش ايشان حاضر بودند و كسانى كه از عقب ايشان آيند ، و از حضرت امام محمد باقر عليه السّلام روايت كردهاند كه آن حضرت ميفرموده كه « ضمير فجعلناها » راجع به جماعت مسوخه است كه آن جماعت از اهل ايلهء « 1 » شام بودهاند ، يعنى پس گردانيديم آن جماعت مسوخه را عبرتى براى حاضرين و غائبين
وَ مَوْعِظَةً لِلْمُتَّقِينَ
و گردانيديم آن را پندى براى اهل تقوى و پرهيزكارى ، تخصيص اهل تقوى بذكر به جهت انتفاع ايشان است از آن موعظه بخلاف غير ايشان كه هرگز از آن موعظه انتفاع نميبردند
هامش
( 1 ) - بفتح همزه قريهاى بوده است در ساحل خليج عقبه كه از بحر احمر جدا مىشود .