تتمه تفسير سوره فرقان
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ *
[ سوره الفرقان ( 25 ) : آيات 21 تا 22 ]
وَ قالَ الَّذِينَ لا يَرْجُونَ لِقاءَنا لَوْ لا أُنْزِلَ عَلَيْنَا الْمَلائِكَةُ أَوْ نَرى رَبَّنا لَقَدِ اسْتَكْبَرُوا فِي أَنْفُسِهِمْ وَ عَتَوْا عُتُوًّا كَبِيراً ( 21 ) يَوْمَ يَرَوْنَ الْمَلائِكَةَ لا بُشْرى يَوْمَئِذٍ لِلْمُجْرِمِينَ وَ يَقُولُونَ حِجْراً مَحْجُوراً ( 22 )
آنگه گفت : ميگويند و گفتند آنان كه اميد لقاى ما نداشتند يعنى بقيامت ايمان نداشتند و اعتقاد بعث و نشور و ثواب و عقاب نبود ايشان را ، و شايد كه « رجا » بمعنى خوف بود اينجا « 1 » يعنى آنها كه ايشان از لقاى ما يعنى از ما و از عقاب ما نترسيدند گفتند كه : فرشتگان را چرا بر ما فرو نفرستادند ؟ يا ما چرا خدايرا معاينه نمىبينيم ؟ يعنى ايمان ما موقوفست بر يكى ازين دو : يا فرشتگان كه به زمين آيند و بر صدق محمّد گواهى دهند يا معاينه ما خدايرا ببينيم حق تعالى گفت :
[ لَقَدِ اسْتَكْبَرُوا فِي أَنْفُسِهِمْ ]
سخت متكبّر شدهاند اين كافران در نفس خود و از حدّ خود درگذشتهاند از حدّ درگذشتنى بزرگ كه بجز از يكى ازين دو چيز قناعت نميكنند مقاتل گفت :
[ عُتُوٍّ ]
غلوّ باشد و آن سختترين كفريست و عظيمترين ظلمى .
مشبّهه و اشاعره را به اين آيت و امثال اين در اثبات رؤيت هيچ تمسّكى نيست چنان كه چند جايگاه گذشت و « ملاقات » مقابله باشد و مقاربه چنان كه گويند : التقى الصفّان و تلاقى الجبلان ، قال اللّه تعالى :
مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيانِ
و « رؤيت » از كوه و دريا ممتنع است ديگر اتّفاق مفسّران است كه آيت در حقّ كافران مشرك آمد كه ايشان اثبات
هامش
( 1 ) - در تفسير ابو الفتوح ( ره ) باضافهء : « چنان كه گفت :ما لَكُمْ لا تَرْجُونَ لِلَّهِ وَقاراً؛ اى لا تخافون للّه عظمة مولى فتح اللّه ( ره ) در منهج الصادقين گفته : « [ لقاء ] بمعنى وصول است بشيئى ؛ و مراد اينجا وصول است بجزاى او سبحانه ، و [ رجاء ] بلغت تهامه و هذيل بمعنى خوف است گاهى كه به آن جحد باشد و منه قوله تعالى[ لا تَرْجُونَ لِلَّهِ وَقاراً ]يعنى نميترسند از ديدن عذاب ما » .