گفتند :
« يا أَبانا ما نَبْغِي »
اى پذر ما ! ما در « ما نبغى » استفهام است ، اى ما ذا نطلب و ما ذا نريد و هل فوق هذا من مزيد اكرامنا ؟ باع منّا و ردّ علينا الثّمن ! چمى طلبيم از إكرام زيادة از آنچ طعام بما فروخت و بها بما ردّ كرد ؟ ؛ و گفتهاند : ماء نفى است ، اى لا نطلب منك ما تردّنا به الى مصر ، نمىخواهيم از تو چيزى كى ما را بسبب آن بمصر باز فرستى .
« هذِهِ بِضاعَتُنا »
اينك بضاعت ما ، نتصرّف بها ، به آن تصرّف كنيم ؛ و گفتهاند : ما نكذب فيما نخبرك به عن صاحب مصر ، دروغ نمىگوئيم در آنچ ترا خبر مىدهيم از صاحب مصر .
« هذِهِ بِضاعَتُنا »
اينك بضاعت ما ، ببهاء طعام دهيم
« رُدَّتْ إِلَيْنا وَ نَمِيرُ أَهْلَنا »
براء اهل خوذ طعام آريم ؛ و « ميرة » طعام آوردن بوذ از شهري به شهر خوذ .
« وَ نَحْفَظُ أَخانا »
و براذر خوذ را نگاه ( 601 ) داريم ، في ذهابنا و مجيئنا ، در آمذن و رفتن
« وَ نَزْدادُ كَيْلَ بَعِيرٍ »
و يك خروار اشترى زيادت بستانيم
« ذلِكَ كَيْلٌ يَسِيرٌ »
و اين كيل نزد يوسف سهل و آسانست ؛ و « اليسر » إتيان الخير به غير مشقّة ، « يسر » عبارتست از يافتن خير بىمشقّت ؛ و اين دافع قول صاحب نظم است كى پيش ازين تقرير كردم .
« قالَ لَنْ أُرْسِلَهُ مَعَكُمْ حَتَّى تُؤْتُونِ 2192 مَوْثِقاً مِنَ اللَّهِ »
بن يامين را با شما نفرستم تا عقدى مؤكّد 2193 بذكر خذاى - تعالى - از شما بستانم . ابن عباس گويذ : حتى تحلفوا به حق محمّد و اهل بيته ، تا سوگند ياذ كنيذ به حق محمّد و اهل بيت محمّد ، ان لا تغدروا بأخيكم ، كى با براذر خوذ غدر نكنيذ
« لَتَأْتُنَّنِي بِهِ إِلَّا أَنْ يُحاطَ بِكُمْ »
الا ان تهلكوا جميعا ، يعنى يوسف را چنان محافظت كنيذ 2194 كى اگر فتنهء بشما أحاطت يابذ از وى اعراض نكنيذ تا شما همه هلاك شويذ : قتادة گويذ : الّا ان تغلبوا حتى لا تطيقوا ذلك ، الا حادثه بر شما تا حدّى غالب شوذ كى شما را طاقت آن نمانذ . « ان يحاط » محلّش 2195 نصب است زيرا كى مفعول است ؛ و اين قول ابن عيسى است .
« فَلَمَّا آتَوْهُ مَوْثِقَهُمْ »
چون با پذر عهد كردند . ابن عباس گويذ : حلفوا بمحمّد و اهل بيته ، ( 602 ) بمحمّد و اهل بيت وى سوگند ياذ كردند .
« قالَ »
يعقوب گفت :
« اللَّهُ 2196 عَلى ما نَقُولُ وَكِيلٌ »
خذاى - تعالى - گواه است بر آنچ گفتيم ؛ و گفتهاند : حاضر است ؛ و گفتهاند :
حفيظ است ؛ و گفتهاند : كفيل است ؛ و گفتهاند : وكيل و ضامن است بر آنچ بوى اسناد كردند .
« وَ قالَ يا بَنِيَّ لا تَدْخُلُوا مِنْ بابٍ واحِدٍ وَ ادْخُلُوا مِنْ أَبْوابٍ 2197 مُتَفَرِّقَةٍ »
يعقوب گفت : اى