گويذ : صورة ايشان بگردانيذيم ، يعنى : ببوزنه 1675 و خوك بدل كرديم ، من قوله :
« كَما لَعَنَّا أَصْحابَ السَّبْتِ »
1676 ؛ و گفتهاند : ابعدناهم من رحمتنا ، فيكون لهم جميعا ، يعنى : دور گردانيذيم ايشانرا از رحمت ، و به اين وجه جميع وجوه ايشانرا بوذ . قتادة 1677 گويذ : نقض ايشان از چند وجه بوذ : تكذيب انبيا كى بعد از موسى بوذند ، و قتل انبيا ، و نبذ 1678 تورية ، و تضييع فرايض . سلمان فارسى گويذ : سبب هلاك اين امّت نقض عهد بوذ . « لعنّاهم » ( 296 ) و معنى اين سخن آنست كى نقض بيعت امامت امير المؤمنين و يازده فرزند او كردند ، خذاى - تعالى - ايشانرا از رحمت خوذ دور گردانيذ . لعنّاهم كما لعنّا اصحاب السّبت .
« وَ جَعَلْنا قُلُوبَهُمْ قاسِيَةً »
. ابن عبّاس گويذ : قاسية يابسة ، يعنى : دلهاى ايشانرا خشك گردانيذيم ، يعنى : بىرحمت ؛ و گفتهاند : درشت كرديم كى هيچ نرمى در آن نبوذ ؛ و گفتهاند : دلهاى ايشانرا متكبّر گردانيذ كى به هيچ وجه نصيحت نپذيرند ، و گفتهاند : رديّة 1679 فاسدة من الدّراهم القسيّة ، و آن درمى بذ بوذ كى مغشوش باشذ .
« يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ عَنْ مَواضِعِهِ »
يعنى : تأويل تورية بمراد خوذ مىكردند ؛ و گفتهاند : لفظ آن مىگردانيذند .
« وَ نَسُوا حَظًّا مِمَّا ذُكِّرُوا بِهِ »
اى : تركوا 1680 بعض ما أمروا به ، يعنى : ترك كردند بعضى از آنچ با ايشان ذكر كردند . ابن عبّاس گويذ : ترك متابعت محمّد كردند ؛ و گفتهاند : از تورية هيچ نصيب نيافتند چون دران تحريف كردند .
« وَ لا تَزالُ تَطَّلِعُ »
اى : ابدا تشاهد و تشرف على خائنة منهم ، يعنى : اى محمّد ! هميشه بر خيانت ايشان واقفى . مبرّد گويذ : « خائنة » مصدريست چون كاذبة و لاغية ( 297 ) ؛ و گفتهاند : « خائنة » اسمى است چون عافيت و عاقبت ؛ و گفتهاند : بمعنى فاعلة است و « ها » در آن مبالغه راست چون راوية و علامة . دمياطى گويذ : خانوه حين همّوا بقتله ، يعنى : خيانت ايشان با رسول ، قصد كردن ايشان بوذ بقتل وى ؛ و گفتهاند : جمع « خائن » است كقولك : فرقة كافرة و طائفة خارجة .
« إِلَّا قَلِيلًا مِنْهُمْ »
عبد اللّه عبّاس گويذ : خيانت ايشان نقض عهد بوذ و مظاهرة ايشان مشركانرا بر حرب كردن با رسول - صلّى اللّه عليه و آله - و قصد كردن بقتل وى .
« إِلَّا قَلِيلًا مِنْهُمْ »
الا اندكى ازيشان كى نقض عهد نكردند و بقتل رسول با مشركان اتّفاق نساختند - چون عبد اللّه سلام و اصحاب او ؛ و گفتهاند : استثنا از
« وَ جَعَلْنا قُلُوبَهُمْ قاسِيَةً »
« إِلَّا قَلِيلًا مِنْهُمْ »
است ، يعنى : دلهاى ايشانرا از رحمت خالي و خشك گردانيذيم الا اندكى