بسبب آنك خذاى - تعالى - او را پاذشاهى داذه بوذ او طاغى 545 شذ ، چنانك خذاى - عزّ و جلّ - فرموذ :
« كَلَّا إِنَّ الْإِنْسانَ لَيَطْغى ( 37 ) أَنْ رَآهُ اسْتَغْنى »
546 .
« إِذْ قالَ إِبْراهِيمُ رَبِّيَ الَّذِي يُحْيِي وَ يُمِيتُ »
اين جوابست . 547 گويى كى نمروذ إبراهيم را گفت : من ربّك ؟ ، خذاى تو كيست ؟ 548 ، إبراهيم گفت : خذاى من آنست كى مرده را زنده كنذ و زنده را مرده گردانذ .
« قالَ »
يعنى : كافر گفت ،
« أَنَا أُحْيِي وَ أُمِيتُ »
من نيز زنده گردانم و بميرانم ، و اين از وى تمويهى 549 بوذ در نظر خلق ، پس بفرموذ 550 تا دو مرد را حاضر كردند . يكى را ازيشان بكشت و ديگرى را زنده بگذاشت و آن را « احيا » خواند كقوله - تعالى - :
« وَ مَنْ أَحْياها 551 فَكَأَنَّما أَحْيَا النَّاسَ جَمِيعاً »
و چنانك فرموذ :
« وَ يَسْتَحْيُونَ نِساءَكُمْ »
552 ؛ و گفتهاند : مرادش ازين احيا ، مباشرة 553 و إلقاء نطفة 554 بوذ و از لفظ « أميت » مراد قتل و سخطت بوذ .
كافر به اين حجّت منقطع شذ 555 و از اهل محفل خجل گشت ؛ پس إبراهيم - عليه السّلم - حجّت زيادة كرد به چيزى كى او را مهيّا نبوذ و در آن تمويه و تلبيس نتوانذ نموذ .
« قالَ إِبْراهِيمُ فَإِنَّ اللَّهَ يَأْتِي بِالشَّمْسِ مِنَ الْمَشْرِقِ فَأْتِ بِها مِنَ الْمَغْرِبِ »
ابراهيم گفت :
خذاى من آن خذايى است كى آفتاب از مشرق بر مىآرذ ، تو از مغربش برآر . كافر به اين حجّت منقطع شذ چنانك انقطاع 556 او در حضور اهل آن محفل روشن 557 گشت ، چنانك فرموذ :
« فَبُهِتَ الَّذِي كَفَرَ »
يعنى : كافر منقطع شذ 557 ( 38 ) و مبهوت و محجوج گشت 557 .
محتمل است كى به هر دو حجّت مبهوت شذ و محتمل است كى بحجّت دوم 558 ، و از دليل 559 . . . انتقال نيست بلك ذكر دليلست بعد از دليل ، و درين معرض 560 نمروذ 561 نگفت : فليأت ربّك بالشّمس من المغرب ، يعنى خذاى خوذ را بگو تا آفتاب از مغرب برآرذ ، زيرا كى خذاى - تعالى - او را ازين اعتراض منع فرموذ ، و در آيت تأويلى ديگر نيكوتر ازين محتملست و آن آنست كى نمروذ دعوى الهيّت كرد ، چنانك مجاهد و قتادة و ربيع و ابن زيد و غير ايشان روايت كردند . إبراهيم - عليه السّلم او را گفت :
« رَبِّيَ الَّذِي يُحْيِي وَ يُمِيتُ »
؛ نمروذ گفت :
« أَنَا أُحْيِي وَ أُمِيتُ »
يعنى : اين كس كى تو مىگويى كى بر 562 احيا و اماتت قادرست منم ، نه غيرى ، و اين معنى . . . 563 من نسبت نتوان كرد زيرا كى آن در قبضهء تصرّف من 564 است . ابراهيم چون افتراء او سماع كرد و آن دعوى . . . 565 عظيم از وى بشنيذ و تمويه و تلبيس او مشاهده كرد 566 ، بر وى امتحان كرد 567 و گفت :
« فَإِنَّ اللَّهَ يَأْتِي 568 بِالشَّمْسِ مِنَ