و از مشركان رو بگردان يعنى باش براى ما و بگو به ما ، و چون با ما و براى ما بودى ، پس به جز به ما با كسى پيوند نداشته باش و آنچه ما تو را به آن خاص گردانيديم تصريح و اظهار كن و محبّت ما را نسبت به خودت اعلان نما !
97 -
وَ لَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّكَ يَضِيقُ صَدْرُكَ بِما يَقُولُونَ .
آيه . اين آيت تسليت دل مصطفى و اشارت به آن رنجها است كه از كافران به وى مىرسيد ، مىگويد : اى محمّد ، از رنج تو باخبريم ، و از آنچه بر تو مىگذرد آگاهيم ، تو دل خود را در ميدان مواصلت ما روان دار ، و به حضرت نماز درآى ، كه نماز مظنّهء مشاهدت است و با مشاهدهء دوست بار بلا كشيدن آسان است ! كه فرمود :
فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ . . .
يكى از پيران طريقت گفت : در بازار بغداد كسى را ديدم كه نوكران و چاكران خلافت در وى آويخته و بىمحابا او را زخم مىكردند و به آخر او را بخوابانيدند و صدها تازيانه زدند ! ! ليكن او آهى نكرد ! پس از آن فراپيش وى رفتم و گفتم اى جوانمرد ، اين همه زخمها بر تو كردند چرا دستكم آهى نكشيدى ؟ و جزع و فزعى ننمودى ؟ تا بر تو رحمت آورندى ؟ گفت :
اى شيخ معذورم بدار كه معشوقم برابر بود و از بهر او مرا مىزدند ، و از نظارهء او درد زخم بر من آسان شد :
چون شفاى دلربا از خستگى و درد تست * خسته را مرهم مساز و درد را درمان مكن
معنى ديگر آيه : ارباب طريقت از روى حقيقت گفتهاند : كه خداوند مىگويد : اى محمّد ، ما مىدانيم كه دل تو از آن ناسزاها كه بيگانگان و كافران دربارهء ما گويند : به تنگ مىآيد ، و از اينكه براى ما زن و فرزند و انباز مىسازند ! تو دلتنگ مباش ، و خوش همىباش ! كه جلال عزّت ما را از گفتار ناسزاى ايشان زيان نيست ، و وحدانيّت و فردانيّت ما را از آن نقصانى نه ! ما همان قدوس و منزّهيم از گمان و نقصان و پندار ، و ما از ازل يكتا و يگانه بوده و در ابد هستيم و ما از قياس و وهم آنان دور و بيرونيم .
( سورهء - 16 - نحل - ( مكّى ) 128 آيه )
[ آيات 9 - 1 ]
( تفسير لفظى )
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ .
بنام خداوند بخشندهء مهربان ( تفسير آن در سورهء فاتحه گذشت ) .
1 -
أَتى أَمْرُ اللَّهِ فَلا تَسْتَعْجِلُوهُ سُبْحانَهُ وَ تَعالى عَمَّا يُشْرِكُونَ .
كار خداى آمد ، پس شتاب مكنيد ، پاكى او راست و برتر است در شأن خويش از آنچه براى او انباز مىتراشند .
2 -
يُنَزِّلُ الْمَلائِكَةَ بِالرُّوحِ مِنْ أَمْرِهِ عَلى مَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ أَنْ أَنْذِرُوا أَنَّهُ لا إِلهَ إِلَّا أَنَا فَاتَّقُونِ .
فرومىفرستد فرشتگان را به پيغام از فرمان خويش بر هركس از بندگان كه بخواهد ، كه آگاه كنند ( مردم را ) كه خدائى جز من نيست ، پس بپرهيزيد از نافرمانى در من .
3 -
خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ بِالْحَقِّ تَعالى عَمَّا يُشْرِكُونَ .
خداوند آسمانها و زمين را به فرمان خود بىيار بيافريد ، چون خداوند برتر است از آنچه شريك با وى مىخوانند .
4 -
خَلَقَ الْإِنْسانَ مِنْ نُطْفَةٍ فَإِذا هُوَ خَصِيمٌ مُبِينٌ .
آدمى را از آب پشت بيافريد ، آنگاه اين مردم دشمن آشكار او شدند !
5 -
وَ الْأَنْعامَ خَلَقَها لَكُمْ فِيها دِفْءٌ وَ مَنافِعُ وَ مِنْها تَأْكُلُونَ .
و چهارپايان را بيافريد كه براى شما پوشيدنى گرمى است از سرما و سودهاى زياد دارد كه از آنها مىخوريد .
6 -
وَ لَكُمْ فِيها جَمالٌ حِينَ تُرِيحُونَ وَ حِينَ تَسْرَحُونَ .
و شما راست در آن چهارپايان آرايشها هنگامى كه شبانگاه از چراگاه به آرامى برمىگردانيد و وقتى كه بامدادان آنها را به چريدن مىفرستيد .