شهوت و هواى باطل بر او فروبنديد ، مصطبهء نفس را خراب كنيد و كعبهء دل را آباد سازيد تا نفس اسير شود و دل بر تن امير گردد ، نفس در خود بميرد و دل به حق زنده شود ، دشمن برود و دوست نبازد ! هرگز كه ديده كه آشنا با بيگانه سازد ! كه گفتهاند :
آمد بر من ، كارد كشيده بر من * گفتا كه درين شهر تو باشى يا من !
. . . فَيَنْظُرَ كَيْفَ تَعْمَلُونَ .
آيه . تا ببيند چگونه عمل مىكنيد يعنى چگونه شكر نعمت خدا را مىگزاريد ؟
كه عقوبتشان رنگارنگ آمد و مخالفتشان گوناگون بود ! عقوبت به قدر خيانت باشد و مؤاخذت بهاندازهء مخالفت ، چندان بليّات و نكبات از آن آيات بر ايشان بگشادند و ايشان را در محنت و شدّت بگردانيدند و سختتر عقوبت آن بود كه ديدهء باطن نداشتند ! تا دريابند كه از كه بازمانده ؟ و چه گم كردهاند .
اندر همه عمر من ، شبى وقت به ناز * آمد بر من خيال معشوقه فراز
برداشت نقاب مر مرا گفت به ناز * بارى بنگر كه از كه ماندستى باز !
134 -
يا مُوسَى ادْعُ لَنا رَبَّكَ .
آيه . اگر ايشان را بصيرتى بودى ، از حقيقت شمهاى آشنائى داشتى بجاى آنكه گفتند ( ربّك ) خداى خود را بخوان مىگفتند : ( ربّنا ) خداى ما را بخوان ! و به ديدهء عبرت مىنگريستند تا آن عذابها باعث پاكى آنها شود ، لكن چه سود كه رقم آشنائى در ازل بر ايشان نكشيدند و جز داغ مهجورى بر ايشان ننهادند ، اين بود كه هرچه آيات قدرت بيشتر ديدند از جادّهء حقيقت دور تر افتادند ، عهدى كه كردند به سر نبردند و از خود بىوفائى و بيگانگى نمودند ! !
[ آيات 144 - 137 ]
( تفسير لفظى )
137 -
وَ أَوْرَثْنَا الْقَوْمَ الَّذِينَ كانُوا يُسْتَضْعَفُونَ مَشارِقَ الْأَرْضِ وَ مَغارِبَهَا الَّتِي بارَكْنا فِيها
و به كسانى كه آنان را زبون مىگرفتند مشرقها و مغربهاى زمين كه در آنها بركت نهاديم ميراث داديم .
وَ تَمَّتْ كَلِمَتُ رَبِّكَ الْحُسْنى عَلى بَنِي إِسْرائِيلَ بِما صَبَرُوا وَ دَمَّرْنا ما كانَ يَصْنَعُ فِرْعَوْنُ وَ قَوْمُهُ وَ ما كانُوا يَعْرِشُونَ .
وعدههاى نيكوى خداوند بر بنى اسرائيل به سبب شكيبائى كه داشتند تمام و كامل شد و آنچه فرعون و قوم او مىساختند ما آنها را تباه كرديم و آنچه را كه داشتند از چفتهء رزها و سايهبانها از ميان برديم !
138 -
وَ جاوَزْنا بِبَنِي إِسْرائِيلَ الْبَحْرَ فَأَتَوْا عَلى قَوْمٍ يَعْكُفُونَ عَلى أَصْنامٍ لَهُمْ قالُوا يا مُوسَى اجْعَلْ لَنا إِلهاً كَما لَهُمْ آلِهَةٌ قالَ إِنَّكُمْ قَوْمٌ تَجْهَلُونَ .
ما بنى اسرائيل را از دريا گذرانيديم پس آنها بر گروهى گذشتند كه بر بتهائى از آن خود پابرجا نشسته بودند و گفتند : اى موسى از زيورهائى كه از قوم فرعون گرفتهايم براى ما خدائى درست كن چنان كه ايشان را خدايانند ! موسى در پاسخ گفت : شما قومى نادان هستيد .
139 -
إِنَّ هؤُلاءِ مُتَبَّرٌ ما هُمْ فِيهِ وَ باطِلٌ ما كانُوا يَعْمَلُونَ .
اينان هلاك شدنى هستند و در كارى كه در آن هستند نفرين شده و آنچه مىكنند باطل و بيهوده و ناكردنى است .
140 -
قالَ أَ غَيْرَ اللَّهِ أَبْغِيكُمْ إِلهاً وَ هُوَ فَضَّلَكُمْ عَلَى الْعالَمِينَ .
آيا براى شما خدائى جز خداى يكتا جويم درحالىكه او شما را فزونى و برترى بر همهء جهانيان داد ؟
141 -
وَ إِذْ أَنْجَيْناكُمْ مِنْ آلِ فِرْعَوْنَ يَسُومُونَكُمْ سُوءَ الْعَذابِ يُقَتِّلُونَ أَبْناءَكُمْ