اسهال مزمن و قرحهء امعاء و سيلان منى و ضمادش جهت درد مثانه و معده و با صبر جهت بهق و با زفت جهت داء الثعلب ، نافع .
اكثار او و شرب تخمش مضعف قضيب و منجمد كنندهء منى و شربت از هر يك ، دو تا سه درهم و تخم او رافع ادرار حيض و نزف الدم و درد مثانه است .
روغن نيلوفر كه مانند روغن بنفشه به عمل آرند سرد و تر و در افعال مانند روغن بنفشه و در تسكين درد سر حارّ ، قوىتر از آن است .
[ 5422 ]
نيل :
نزد بعضى عبارت از وسمه است و ظاهر آن است كه غير او باشد و در كتم ، مذكور شد و ممكن است كه از يك جنس باشند و مستعمل ، هندى اوست و آن ، برّى و بستانى مىباشد . نبات بستانى ، شبيه به كتان و ساقش سه شعبهء باريك و برگش شبيه به برگ كبر و تخمش ريزه و مايل به سرخى مانند تخم خرنوب و از آن ريزه تر و برّى او مانند بستانى و با خشونت زياده و سياه تر از آن و بىتخم است . « ديسقوريدوس » و « جالينوس » فرمودهاند كه نباتش شبيه به نبات بارتنگ و بسيار سياه و ساقش زياده بر ذرعى و برگ برّى او مانند برگ كاهو و پر شاخ و شاخ او مايل به سرخى و در اطراف آن غلافها مانند زبان و در آن ، تخمهاى ريزه مىباشد .
در آخرِ اوّل ، گرم و در دومِ ، خشك و نزد بعضى معتدل است و محلّل و رادعِ ابتداى اورام و قابض و رافع نفث الدم و نزف الدم و شرب او به قدر چهار شعير با آب سرد ، مسكّن هيجان اورام و مانع خروج دمل و جهت سرفهء شديدِ اطفال و درد سينه و گرده و رياح غليظه و با سكنجبين جهت سپرز و با ادويهء مناسبه جهت قرحهء ريه و ذات الجنبِ سوداوى و يك درهم او با يك اوقيه گلقند جهت قرحهء ريه و وحشت و هموم و خفقان و با خيارشنبر جهت استسقا و ضماد او جهت سعفه و تقشر جلد و قروح خبيثه و باد سرخ و نمله و التيام حراقات و رفع كلف و سوختهء او جهت داء الثعلب و با نيم وزن او مردارسنگ و قدرى روغن گل سرخ و موم جهت آكله از مجربات و بايد قبل از طلا موضع را با آب بارتنگ و عسل بشويند و با سركه جهت قروح سر و خنازيرِ متقرح ، بىعديل .
مضرّ ريه و مصلح او عسل و قدر شربتش تا دو درهم و بدلش به وزنش آرد جو و ثلث او ماميثا .