بسر
: به پارسى غورهء خرما گويند . سرد و خشك است در دويم . طبيعت را قبض كند و دير هضم شود و تولّد رياح و سدّه كند ، و مصلحش عسل و سكنجبين است .
بسفايج
: بهترينش آن است كه طعم قرنفل داشته باشد و چون بشكنند ، اندرونش فستقى بود . گرم است در اوّل و معتدل است در ترى و خشكى ؛ و گويند گرم است در دويم و خشك است در سيوم . سودا و بلغم لزج را به اسهال دفع كند و قولنج بگشايد ؛ و شربتى از او دو درم است تا پنج درم ؛ و مضرّ است به گرده ، و مصلحش پوست هليلهء زرد است ، و بدلش به وزن آن افتيمون ، و نيم وزن آن ملح هندى .
بسّد
: بيخ مرجان كه به هندوى مانك گويند ؛ و مرجان سه نوع است :
سياه و سفيد و سرخ . بهترينش آن است كه باريك و سرخ بود ، و طبعش سرد است در اوّل و خشك است در سيوم . چون بسوزند و بشويند ، اگر بر موضعى پاشند كه خون از آن روان باشد ، خون را بازدارد ؛ و اگر بر دندان مالند ، از چرك پاك سازد ؛ و اگر در چشم كشند ، آب رفتن چشم باز دارد ؛ و اگر يك درم از آن به چهار درم شربت انجبار ميل كنند ، قروح امعا را نفع دهد ؛ و اگر به گردن مصروع بياويزند ، يا بر پاى صاحب نقرس بندند ، سودمند آيد ؛ و مضرّ است به گرده ، و مصلحش كتيره است ، و بدلش در حبس الدّم ، به وزن آن دم الاخوين است .
بذر الكرنب
: به شيرازى تخم كلم گويند . « 1 » بهترينش تازه و فربه بود . گرم و خشك است . اگر بخورند ، دفع مستى كند و منى زياده كند ؛ و دو درم با آب گاو زبان بياشامند و بعد از آن شراب خورند ، هرگز مست نشوند ؛ و گل وى را اگر فرزجه سازند ، بچه در شكم بكشد . شربتى يك درم ؛ امّا مضرّ است به شش ، و مصلحش عسل است .
بستان افروز
: كه به تاج الخروس مشهور است و به هندوى مهور گويند . « 2 » سرد و خشك است در اوّل . چون از او دو درم بجوشانند و صاف كنند و پنج مثقال سكنجبين در آب آن حلّ كرده ، بياشامند ، حرارت جگر و معده را ساكن گرداند ؛ و مضرّ است به مثانه ، و مصلحش كندر است .
بسباسه
: به پارسى بزبار « 1 » و به هندوى جوترى گويند . گرم و خشك است
هامش
( 1 ) . تلفظ آن متفاوت ضبط شده و به اين صورت خوانده مىشود :
كرنب ، كرنب ، كرنب ، كلم ، به يونانى قرنبا و به سريانى كرنبا و رومى عاربسا و عربى بقله الانصار و تخم آن را به شيرازى تخم كلم گويند . ( تطبيق نامهاى كهن گياهان دارويى 1 / 255 )
( 2 ) . نوع كوچك آن به هندى « كوكنى » و نوع بزرگش « حبّار هارى » است . ( تطبيق نامهاى كهن گياهان دارويى 1 / 79 )